Nakakagulat at nakakapanindig-balahibo ang rebelasyong ito na yumanig sa mundo ng kalusugan, lalo na para sa mga Pinoy na mahilig sa prutas. Akala natin ay sapat na ang pagsasabi ng “an apple a day keeps the doctor away,” pero paano kung ang mismong prutas na inaakala nating magpapahaba ng ating buhay ay siya palang unti-unting pumapatay sa ating mga bato o kidney? Ito ang nakakatakot na katotohanan na ibinunyag ni Doc Elena Santos, isang ekspertong nagmalasakit upang ibahagi ang impormasyong madalas ay hindi sinasabi sa mga ospital. Para sa mga nasa edad animnapu pataas, o kahit sa mga mas bata na may pre-existing condition, ang impormasyong ito ay hindi lang basta balita—ito ay usapin ng buhay at kamatayan.

Ayon sa pagsisiwalat ni Doc Elena, ang ating kidney ay isang “silent organ” na tila isang martir na nagtitiis ng tahimik. Hindi tulad ng tiyan na sumasakit kapag gutom o ng atay na nagpaparamdam, ang kidney ay bihirang magbigay ng senyales hangga’t hindi ito tuluyang bumibigay. Isipin mo na lang ang isang water filter na tatlong dekada nang hindi napapalitan; puno na ito ng dumi at lason na hindi na nito kayang salain. Ganito ang nangyayari sa ating mga bato habang tayo ay nagkakaedad, kung saan bumababa ang kapasidad nito ng halos kalahati kumpara noong tayo ay mga bata pa. Ito ang dahilan kung bakit ang mga prutas na dating “healthy” ay nagiging lason na unti-unting sumisira sa ating sistema nang hindi natin namamalayan.

Isang nakakaiyak na kwento ang ibinahagi tungkol kay “Roberto,” isang senior citizen na buong akala ay ginagawa niya ang tama para sa kanyang katawan. Araw-araw siyang kumakain ng saging dahil sa paniniwalang puno ito ng potassium na magpapalakas sa kanya. Ngunit sa kasamaang palad, sa halip na lumakas, isinugod siya sa emergency room dahil muntik nang tumigil ang kanyang puso. Ang diagnosis? Sobrang taas ng potassium level o hyperkalemia. Ito ay isang kondisyon na tila isang “time bomb” sa loob ng katawan na walang pasabi kung kailan sasabog. Ang saging na paborito nating isawsaw sa bagoong o kainin bilang panghimagas ay nagtataglay pala ng 420mg ng potassium—isang halaga na kayang-kayang i-process ng batang kidney, pero nakakamate para sa kidney na pagod na.

Bukod sa potassium, ang saging ay tila isang traydor na puno ng asukal na katumbas ng apat na cube ng sugar. Para sa mga senior citizens na may insulin resistance, ang pagkain nito—lalo na sa umaga kapag walang laman ang tiyan—ay nagdudulot ng matinding pagtaas ng blood sugar. Ang resultang ito ay nagpapalapot ng dugo na lalong nagpapahirap sa maliliit na ugat ng kidney. Sa halip na maging masigla, ang pasyente ay nakakaramdam ng matinding pagod at muscle cramps dahil sa hindi balanseng mineral sa katawan. Kung ikaw ay may stock ng saging sa iyong refrigerator at ikaw ay nasa edad na delikado ang kidney, marahil ay panahon na upang mag-isip ng dalawang beses bago ito kainin.

Hindi lang saging ang dapat nating bantayan dahil maging ang ubas, na madalas nating makita sa mga handaan at itinuturing na prutas ng mayayaman, ay isa ring “wolf in sheep’s clothing.” Ang tamis ng ubas ay hindi biro; ang isang maliit na bungkos nito ay maaaring katumbas na ng asukal na dapat mong kainin sa loob ng tatlong araw. Ang combination ng glucose at fructose sa ubas ay sobrang bigat para sa pancreas ng isang senior citizen, na maaaring magdulot ng diabetes—ang pangunahing sakit na sumisira sa kidney. Isipin mo na lang na parang kumain ka ng apat na piraso ng kendi sa isang upuan tuwing kumakain ka ng ubas, ganoon katindi ang epekto nito sa iyong asukal.

Mas nakakabahala pa ang taglay na “oxalic acid” ng ubas. Sa mga kidney na mahina na ang function, ang acid na ito ay hindi nailalabas at sa halip ay namumuo kasama ng calcium upang maging kidney stones. Sinumang nagkaroon na ng kidney stones ay magsasabing ang sakit nito ay parang sinasaksak ng kutsilyo ang iyong tagiliran, isang klase ng sakit na mapapadasal ka na sana ay matapos na. Bukod pa rito, delikado ang ubas sa mga umiinom ng gamot para sa high blood o pampalabnaw ng dugo dahil maaari itong makipagsabayan sa epekto ng gamot, na nagdadala ng mga hindi inaasahang komplikasyon tulad ng internal bleeding o stroke.

Kasunod sa listahan ng mga “bawal” ay ang pambansang prutas na mangga. Sino ba naman ang makakatanggi sa tamis ng hinog na mangga? Ngunit sa likod ng masarap na lasa ay ang katotohanang ang isang mangga ay may taglay na 45 grams ng asukal—mas marami pa sa asukal na makukuha mo sa isang lata ng softdrinks. Ang pagkain nito ay parang pag-inject ng purong asukal sa iyong dugo na nagpapataas ng glycemic index sa mapanganib na antas. Para sa mga may diabetes o pre-diabetes, ang mangga ay tila isang matamis na lason na nagpapabilis sa pagkasira ng mga organo. Dagdag pa rito, ang mangga ay kabilang sa pamilya ng mga halaman na may “urushiol,” isang substance na maaaring magdulot ng severe allergic reactions at pamamaga, lalo na sa mga senior na mahina na ang immune system.

Huwag din tayong magpapadala sa linamnam ng persimmon, isang prutas na sumisikat na rin sa Pilipinas. Ang prutas na ito ay naglalaman ng tannin na nagpapabagal sa digestion at maaaring magdulot ng “bezoars” o mga namumuong bato sa tiyan. Ang sakit na dulot nito ay inilalarawan na parang may laging sumusundot sa iyong sikmura, kasabay ng pagsusuka at matinding bloating. Sa mga malalang kaso, kailangan pa itong operahan upang matanggal ang bara sa bituka. Kung isasama mo pa ang mataas na asukal nito, ang persimmon ay isang malaking ekis para sa sinumang gustong protektahan ang kanilang kalusugan sa pagtanda.

Ngunit huwag mawalan ng pag-asa, dahil kung may mga kontrabida, mayroon ding mga bida sa kwentong ito ng ating kalusugan. Ibinahagi ni Doc Elena ang tinatawag niyang “Miracle Fruits” na may kakayahang linisin at i-revive ang kidney na tila ba binibigyan ito ng pangalawang buhay. Ang una sa listahan ay ang blueberry, na tinaguriang “Purple Gift from God.” Ang maliit na prutas na ito ay siksik sa anthocyanin, isang powerful antioxidant na nagsisilbing “vacuum cleaner” sa ating katawan. Sinisipsip nito ang mga free radicals at dumi na bumabara sa ating kidney, na nagbibigay-daan upang makahinga at makapag-function muli ang ating mga organo nang maayos.

Ayon sa mga pag-aaral, ang regular na pagkain ng blueberry ay nagpapabagal sa paghina ng kidney function at tumutulong din sa pagpapababa ng blood pressure. Dahil ang kidney ay binubuo ng napakaraming maliliit na ugat, ang pagkontrol sa blood pressure ay kritikal upang hindi “sumabog” o masira ang mga ugat na ito. Ang blueberry ay mababa rin sa asukal kaya ligtas itong kainin kahit ng mga diabetiko. Isipin mo na lang na sa bawat subo mo ng blueberry, para kang nagpapadala ng maliliit na sundalo na lumalaban para sa kalusugan ng iyong bato, nililinis ang bawat sulok nito upang manatili kang malakas.

Hindi rin pahuhuli ang mansanas sa listahan ng mga tagapagligtas. Ang kasabihang “an apple a day” ay totoo, ngunit may isang mahalagang paalala: dapat kainin ito kasama ang balat. Ang balat ng mansanas ay mayaman sa pectin at quercetin, mga sangkap na humihigop ng bad cholesterol at toxins sa dugo bago pa man ito makarating sa kidney. Para itong natural na filter na tumutulong sa kidney upang hindi ito masyadong mapagod sa paglilinis ng ating katawan. Ngunit babala: iwasan ang apple juice dahil puro asukal na lang ito at wala na ang fiber na kailangan natin. Ang pagnguya ng buong mansanas nang dahan-dahan ay ang susi upang makuha ang lahat ng benepisyo nito.

Isang prutas na madalas hindi napapansin ay ang avocado. Bagama’t may mga takot kumain nito dahil “mataba” daw, ang taba ng avocado ay ang tinatawag na “good fats” o unsaturated fatty acids. Ang mga taba na ito ay nagsisilbing tagalinist ng mga ugat, tinutunaw ang mga sebo na nakabara sa daluyan ng dugo. Kapag malinis ang daluyan ng dugo, mas madaling nakararating ang oxygen at nutrients sa kidney, na nagbibigay dito ng lakas upang magtrabaho. Ito ay halos walang asukal kaya perfect ito sa mga nagbabawas ng timbang o may diabetes. Ang creamy na lasa nito ay bonus na lang sa napakalaking tulong na ibinibigay nito sa ating sirkulasyon.

At syempre, hindi mawawala ang kamatis, na ayon sa mga eksperto ay ang “best weapon” laban sa pagtanda ng kidney. Ang lycopene na taglay ng kamatis ay isang napakalakas na antioxidant na nagre-repair ng mga nasirang cells at nagpapanatili ng elasticity ng mga ugat. Mas mainam kung kakainin ang kamatis na niluto o isinama sa kaunting mantika, dahil mas madaling naa-absorb ng katawan ang lycopene kapag ito ay init. Sa bawat kagat ng kamatis, para kang naglalagay ng shield sa iyong kidney laban sa mga lason na nanggagaling sa ating kinakain at kapaligiran.

Isang buhay na patunay sa himala ng mga prutas na ito ay si Gloria Martinez mula sa Quezon City. Siya ay na-diagnose na may Chronic Kidney Disease Stage 3, at halos gumuho ang kanyang mundo sa takot na maging pabigat sa kanyang pamilya dahil sa dialysis. Namamaga na ang kanyang mukha at paa, at ang kanyang ihi ay mabula—mga senyales na hirap na hirap na ang kanyang bato. Ngunit sa halip na sumuko, binago niya ang kanyang diet. Tinapon niya ang mga ubas at juice, at pinalitan ito ng blueberry at kamatis araw-araw. Matapos ang tatlong buwan, laking gulat ng kanyang doktor dahil bumaba ang kanyang creatinine level at nawala ang pamamaga. Ngayon, nakakapag-hiking na ulit siya at puno ng enerhiya.

Ang kwento ni Gloria ay hindi tsismis o kwentong barbero; ito ay patunay na may kakayahan ang ating katawan na pagalingin ang sarili kung bibigyan natin ito ng tamang nutrisyon. Ang mga prutas na nabanggit ay hindi lamang pagkain, kundi gamot na bigay ng kalikasan. Gayunpaman, mahalagang tandaan na ang lahat ng sobra ay masama. Kahit ang “miracle fruits” ay dapat kainin nang may moderasyon at kailangan pa ring kumonsulta sa doktor, lalo na kung may iniinom na maintenance medicine, dahil baka magkaroon ng interaction.

Maraming netizens ang nagpahayag ng kanilang gulat at pasasalamat sa impormasyong ito. Ilan sa mga komento sa social media ay nagsasabing, “Grabe, ngayon ko lang nalaman na masama pala ang saging sa kidney ko, kaya pala laging masakit ang balakang ko!” Mayroon ding nagsabi, “Buti na lang napanood ko ito, ipatatapon ko na ang mga ubas sa ref namin para kay Lola.” Ang iba naman ay puno ng pag-asa, “Susubukan ko ang blueberry at kamatis, sana gumaling din ako tulad ni Nanay Gloria.” Ang ganitong reaksyon ay patunay na marami sa atin ang uhaw sa tamang kaalaman pagdating sa kalusugan.

Sa huli, ang kalusugan ay isang desisyon na ginagawa natin araw-araw. Ang pagpili sa pagitan ng saging at blueberry, o ng ubas at mansanas, ay maaaring maging desisyon sa pagitan ng dialysis machine at masayang pagtanda kasama ang mga apo. Huwag nating hintayin na maramdaman ang sakit bago tayo kumilos. Buksan ang inyong refrigerator ngayon at simulan ang pagbabago. Tandaan, ang pinakamagandang regalo na maibibigay natin sa ating pamilya ay ang ating sarili na malakas, masigla, at malaya sa sakit.

Kaya mga besh, huwag nang magpatumpik-tumpik pa. I-share ang artikulong ito sa iyong timeline, sa group chat ng pamilya, at sa lahat ng kakilala mong mahal mo sa buhay. Baka sa simpleng pag-share mo ay may mailigtas kang buhay ngayong araw. I-comment sa ibaba kung anong prutas ang tatanggalin mo na sa diet mo at kung ano ang sisimulan mong kainin. Sabay-sabay tayong maging healthy at iwasan ang dialysis! Dahil sa huli, health is truly wealth.