Ang paliligo ay bahagi na ng ating pang-araw-araw na kalinisan at disiplina sa katawan. Sa isang bansang tropikal tulad ng Pilipinas, natural lamang na humanap tayo ng ginhawa sa tubig para maalis ang lagkit at init na nararamdaman. Ngunit para sa ating mga nakatatanda o mga senior citizen, ang simpleng gawaing ito ay maaaring maging mitsa ng buhay kung hindi mag-iingat sa tamang oras at temperatura. Kamakailan lamang, isang malungkot na balita ang gumimbal sa isang komunidad matapos matagpuang wala nang buhay ang isang 75 anyos na lolo sa loob mismo ng kanyang banyo. Ang sanhi? Isang kondisyong medikal na na-trigger ng maling oras ng kanyang paliligo.

Ayon sa mga pagsusuri, ang biktima ay naligo sa dis-oras ng gabi kung kailan ang temperatura ng paligid ay biglang bumaba. Para sa mga taong nasa edad 60 pataas, ang kanilang katawan ay hindi na ganoon kabilis mag-adjust sa pabago-bagong temperatura (thermoregulation). Ang biglaang pagbuhos ng malamig na tubig sa katawan, lalo na kung direkta sa ulo, ay nagdudulot ng mabilis na pagliit ng mga blood vessels o vasospasm. Ito ay maaaring humantong sa biglaang pagtaas ng presyon ng dugo na nagreresulta sa stroke o heart attack. Ang trahedyang sinapit ng lolo ay nagsisilbing seryosong paalaala sa bawat pamilyang Pilipino na may inaalagaang matatanda sa bahay.

Hindi lamang basta “oras” ang kalaban dito, kundi ang reaksyon ng biological clock ng tao. Maraming eksperto sa kalusugan ang nagbabala na ang paliligo sa madaling araw (bago sumikat ang araw) o sa gabi bago matulog ay ang pinakamapanganib na window para sa mga senior citizen. Sa mga oras na ito, ang body temperature natin ay nasa pinakamababang antas. Kapag tinamaan ang katawan ng tubig na mas malamig kaysa sa internal temperature nito, nagkakaroon ng “thermal shock.” Sa kaso ng 75 anyos na biktima, hinihinalang ang biglaang shock na ito ang naging dahilan ng pagputok ng ugat sa kanyang utak o brain hemorrhage, dahilan upang hindi na siya makahingi ng tulong at agad na nawalan ng malay.

Dahil sa pangyayaring ito, mahalagang ituro sa ating mga lolo at lola ang tamang paraan ng paliligo. Una, iwasan ang pagbuhos ng tubig nang direkta sa ulo sa simula pa lamang. Ang tamang hakbang ay basain muna ang mga paa, paakyat sa tuhod, balakang, at balikat bago ang huling bahagi ay ang ulo. Ito ay para dahan-dahang makapag-adjust ang sirkulasyon ng dugo at hindi mabigla ang puso. Pangalawa, hangga’t maaari ay gumamit ng maligamgam na tubig (lukewarm water) para mapanatili ang balance ng katawan. Ang masyadong mainit o masyadong malamig na tubig ay kapwa may dalang panganib sa cardiovascular system ng mga matatanda.

Sinasabi rin ng mga doktor na ang pinakaligtas na oras para maligo ang mga matatanda ay sa pagitan ng alas-nuwebe ng umaga hanggang alas-tres ng hapon. Sa mga oras na ito, ang araw ay mataas na at ang temperatura ng paligid ay sapat na para hindi mabigla ang katawan. Ang kaso ng pumanaw na lolo ay isang “eye-opener” na ang mga simpleng routines na ginagawa natin simula pagkabata ay kailangang baguhin habang tayo ay nagkakaedad. Hindi ito usapin ng pagiging maselan, kundi usapin ng pag-iwas sa aksidente na pwedeng mangyari sa loob lamang ng ilang segundo.

Bukod sa oras, dapat ding suriin ang kapaligiran ng banyo. Ang pagkakaroon ng maayos na bentilasyon at mga safety handrails ay malaking tulong para maiwasan ang pagkadulas kung sakaling makaramdam ng pagkahilo habang naliligo. Maraming senior citizen ang nahihiyang humingi ng alalay o gumamit ng upuan habang naliligo, ngunit ang mga maliliit na hakbang na ito ang makapagliligtas sa kanila mula sa kapahamakan. Ang pagkawala ng 75 anyos na lolo ay nag-iwan ng aral na ang kaligtasan ay nagsisimula sa tamang kaalaman at disiplina sa ating mga sariling tahanan.

Huwag nating hayaang maulit pa ang ganitong insidente. Ibahagi ang impormasyong ito sa inyong mga magulang at lolo’t lola. Ang pag-aalaga sa kanila ay hindi lamang sa pagbibigay ng pagkain at gamot, kundi pati na rin sa pagtiyak na ang kanilang bawat kilos—maging ang simpleng paliligo—ay ligtas at malayo sa panganib. Ang buhay ay hiram lamang, at sa isang pagkakamali sa oras ng paliligo, maaari itong mawala nang parang bula. Maging mapagmatyag at laging unahin ang kaligtasan ng ating mga mahal sa buhay na nasa takipsilim na ng kanilang panahon.

Sa pagpapatuloy ng pagsusuri sa malagim na insidenteng ito, lumalabas na ang biktima ay walang anumang malalang sakit bago ang pangyayari. Ayon sa kanyang mga kamag-anak, masigla pa ang lolo at nakikipagkwentuhan pa bago pumasok sa banyo bandang alas-diyes ng gabi. Ngunit dito pumapasok ang tinatawag na “Silent Killer” sa loob ng banyo. Kapag ang isang tao ay tumatanda, ang mga ugat sa katawan ay nagiging mas marupok at hindi na kasing-flexible ng sa mga kabataan. Ang biglaang “cold shock response” ay nagiging sanhi ng mabilis na pagtibok ng puso at pagtaas ng adrenaline, na siyang nagbibigay ng sobrang pressure sa cardiovascular system.

Maraming pamilya ang nakaugalian nang maligo sa gabi pagkatapos ng mahabang araw ng trabaho o pag dumarating ang malakas na ulan para “presko” ang pakiramdam sa pagtulog. Ngunit para sa mga may edad na, ang preskong pakiramdam na ito ay may kapalit na panganib. Kapag ang tubig ay tumama sa tuktok ng ulo, ang mga receptors sa anit ay nagpapadala ng signal sa utak na mag-adjust agad sa temperatura. Ang resulta ay ang mabilis na pag-constrict ng mga arteries. Sa kaso ng 75 anyos na lolo, hindi kinaya ng kanyang puso ang biglaang pagbabago, na nagdulot ng arrhythmia o hindi normal na pagtibok ng puso hanggang sa ito ay tumigil.

Bukod sa physical shock, ang paliligo sa mapanganib na oras na ito ay may kinalaman din sa antas ng oxygen sa katawan. Sa gabi, ang sirkulasyon ng hangin sa loob ng saradong banyo ay maaaring maging limitado, at ang pagsasama ng malamig na tubig at mahinang baga ay maaaring magdulot ng pangangatog o hypothermia. Ang pangangatog na ito ay kumokonsumo ng malaking enerhiya at oxygen na dapat sana ay napupunta sa mahahalagang organ tulad ng utak. Ito ang dahilan kung bakit marami sa mga biktima ay natatagpuang nakasubsob o nakahandusay dahil sa biglaang pagkahilo o “blackout.”