Sa bayan ng San Isidro, tanyag ang bakery ni Don Gusting.

Siya ang pinakamayamang negosyante sa lugar. Ang kanyang pan de sal ay laging mainit, at ang kanyang monay ay malambot. Ngunit sa kabila ng kanyang yaman, kilala rin si Don Gusting sa pagiging sobrang kuripot at mapaghinala. Para sa kanya, ang bawat sentimo ay mahalaga, at ang bawat gramo ay pera.

Ang isa sa mga suki niyang supplier ay si Mang Kiko, isang simpleng magsasaka na nakatira sa paanan ng bundok. Araw-araw, bumababa si Mang Kiko sa bayan upang mag-deliver ng fresh butter (mantikilya) na gawa sa gatas ng kanyang mga kalabaw.

Ang kasunduan nila: Si Mang Kiko ay magdadala ng Isang Kilo ng Butter araw-araw, at babayaran siya ni Don Gusting ng tamang presyo.

Isang umaga, habang nag-iimbentaryo si Don Gusting, napansin niyang parang magaan ang bloke ng butter na inihatid ni Mang Kiko.

“Parang kulang ito ah,” bulong ni Don Gusting sa sarili. “Niloloko yata ako ng matandang ‘to.”

Dahil dito, inilabas ni Don Gusting ang kanyang bagong biling high-tech digital scale. Ipinatong niya ang butter.

Tumunog ang timbangan. Ang lumabas sa screen: 900 Grams.

Namula sa galit si Don Gusting. “Sabi na nga ba! Magnanakaw! Ang bayad ko ay pang-isang kilo, pero 900 grams lang ang binibigay?! Ilang taon na niya akong niloloko?!”

Sa tindi ng galit at sa kagustuhang mapahiya ang magsasaka, agad na nag-file ng kasong Estafa at Pandaraya si Don Gusting laban kay Mang Kiko.

Dumating ang araw ng paglilitis. Puno ang korte dahil usap-usapan sa bayan ang kaso ng “David vs. Goliath.”

Naka-suit at kurbata si Don Gusting, bitbit ang kanyang abogado at ang digital scale bilang ebidensya. Sa kabilang banda, si Mang Kiko ay naka-simpleng polo barong lang na luma, nakayuko, at walang abogadong kasama.

“Your Honor,” panimula ni Don Gusting nang tawagin siya sa witness stand. “Malinaw ang ebidensya. Araw-araw akong nagbabayad para sa isang kilo, pero ninanakawan ako ng magsasakang ito ng 100 grams araw-araw! Gusto ko siyang makulong para matuto ng leksyon!”

Ipinakita niya ang resibo at ang litrato ng timbang ng butter. Mukhang siguradong panalo na si Don Gusting. Ang tingin ng mga tao kay Mang Kiko ay may halong awa at panghuhusga.

Tinawag ng Hukom si Mang Kiko.

“Mang Kiko,” seryosong tanong ng Hukom. “Inaakusahan ka ng pandaraya. Totoo bang 900 grams lang ang ibinibigay mo sa halip na isang kilo?”

Tumayo si Mang Kiko. Mahinahon ang boses nito kahit nanginginig ang tuhod.

“Your Honor, totoo po na 900 grams ang timbang niyan,” pag-amin ni Mang Kiko.

Nagbulungan ang mga tao. “Inamin niya! Guilty!”

“Pero,” patuloy ni Mang Kiko. “Wala po akong intensyong manloko.”

“Anong ibig mong sabihin?” tanong ng Hukom. “May ginagamit ka bang timbangan sa bahay mo bago mo i-deliver ang butter?”

Yumuko si Mang Kiko. “Your Honor, mahirap lang po ako. Wala po akong pambili ng mamahaling digital scale gaya ng kay Don Gusting. Ang gamit ko lang po ay isang lumang balancing scale—yung dalawa ang pinggan na kailangang pantayin.”

“Kung wala kang panukat, paano mo nasisiguro ang bigat ng butter?” usisa ni Hukom.

Tumingin si Mang Kiko kay Don Gusting bago sumagot.

“Simple lang po, Your Honor. Araw-araw po, bago ako pumunta sa bakery niya para magbenta ng butter, bumibili muna ako sa kanya ng ‘Special 1-Kilo Loaf Bread’ para sa pamilya ko.”

Natigilan ang Hukom. Natahimik ang buong korte.

“Pag-uwi ko po ng bahay,” paliwanag ni Mang Kiko. “Inilalagay ko ang binili kong ‘Isang Kilong Tinapay’ ni Don Gusting sa kanang pinggan ng timbangan. Tapos, naglalagay ako ng butter sa kaliwang pinggan hanggang sa pumantay ito. Ang tinapay niya po ang ginagawa kong batayan ng bigat ng butter ko.”

Nagulat ang lahat sa rebelasyon.

“Kaya kung ang butter ko po ay 900 grams lang…” tumingin si Mang Kiko nang diretso sa mata ng negosyante. “…ibig sabihin po nun, ang ‘Isang Kilong Tinapay’ na ibinibenta ni Don Gusting sa akin araw-araw ay 900 grams lang din.”

Napasinghap ang mga tao. Napatingin silang lahat kay Don Gusting.

Namutla si Don Gusting. Pinagpawisan siya nang malapot. Ang kanyang digital scale na dala para idiin si Mang Kiko, ay siya ngayong nagpapatunay ng sarili niyang pandaraya. Siya ang may hawak ng tamang timbangan, pero siya ang nagkukulang sa timbang.

Agad na inutusan ng Hukom ang bailiff na bumili ng tinapay sa bakery ni Don Gusting at timbangin ito sa harap ng korte.

Ang resulta: 900 Grams.

Bumagsak ang maso ng Hukom. TOK!

“Case dismissed laban kay Mang Kiko!” sigaw ng Hukom. “At ikaw, Don Gusting… ikaw ang sasampahan ko ng kaso para sa panloloko sa buong bayan!”

Naghiyawan ang mga tao sa tuwa. Napahiya si Don Gusting at dali-daling lumabas ng korte, takip ang kanyang mukha.

Sa huli, napatunayan ng bayan ang isang mahalagang aral: Huwag kang manloloko ng kapwa, dahil ang sukatan na ginagamit mo sa iba ay siya ring sukatang gagamitin sa iyo. Ang tunay na bigat ng pagkatao ay wala sa timbangan, kundi nasa katapatan ng gawa.