Grand 7th Birthday Party ng apo sa tuhod ni Lola Nena. Ang ganda ng venue, puno ng balloons, at catering ang pagkain.

Pero sa isang sulok ng buffet table, abala ang 85-anyos na si Lola Nena.

Pasimple niyang kinukuha ang mga natitirang Lumpia at Fried Chicken sa tray at inilalagay sa dala niyang plastic labo. Puno na rin ang bulsa ng duster niya ng mga shanghai.

Nakita ito ng apo niyang si Carla.

“Oh my God,” bulong ni Carla sa mga pinsan niya. “Tignan niyo si Lola. Nagbabalot na naman! Nakakahiya! Ang dami-dami nating bisita oh!”

Lumapit si Carla kay Lola Nena. Hinablot niya ang plastic.

“Lola naman!” sigaw ni Carla. “Bakit ba ang takaw niyo?! Kumain na kayo diba? Bakit kailangan niyo pang ibulsa ang pagkain?! Para kayong patay-gutom! Pinapahiya niyo kami sa mga in-laws ko!”

Napayuko si Lola Nena. Mahigpit ang hawak niya sa natitirang lumpia.

“Apo… sayang kasi… ang sarap nito… gusto ko lang iuwi…”

“Iuwi?! Eh ang dami nating pagkain sa bahay!” bulyaw ni Carla. “Simula ngayon, hindi ka na namin isasama sa mga party! Dyan ka na lang sa bahay magkalat!”

Umuwing luhaan si Lola Nena. Simula noon, tuwing may reunion o birthday, iniiwan na lang siya sa kwarto.

Isang hapon, nakita ni Carla si Lola Nena na lumabas ng gate. May bitbit itong maliit na supot. Galing ito sa fast food na pinagkainan nila Carla kanina—mga tirang buto-buto at balat ng manok na itinapon na sana, pero hiningi ni Lola.

“Saan pupunta ‘yan?” takang tanong ni Carla. “Susundan ko nga. Baka saang basurahan namumulot ‘yan at kinakain.”

Sinundan ni Carla at ng kapatid niyang si Mike ang kanilang Lola.

Sumakay ito ng jeep papunta sa sementeryo.

Pagbaba ni Lola, naglakad ito nang mabagal papunta sa lumang bahagi ng sementeryo, kung saan nakalibing ang Lolo nila na si Lolo Carding, na namatay noong World War II at hindi na inabutan nina Carla.

Nagtago sina Carla sa likod ng nitso.

Nakita nila si Lola Nena na umupo sa damuhan sa harap ng lapida ni Lolo Carding.

Dahan-dahang inilabas ni Lola ang mga “basura” na pagkain—ang lumang lumpia, ang balat ng manok, at kapirasong kanin.

Inayos niya ito sa ibabaw ng puntod na parang isang piyesta.

Nagsimulang magsalita si Lola Nena habang hinahaplos ang lapida.

“Carding, mahal…” garalgal ang boses ni Lola. “Kain na tayo. Pasensya ka na ha, ito lang ang naiuwi ko. Hindi na kasi ako sinasama ng mga apo natin sa party eh.”

Napakunot ang noo ni Carla. Bakit kinakausap ni Lola ang patay?

Nagpatuloy si Lola Nena, tumutulo ang luha.

“Naaalala mo ba noong Giyera? Noong nagtatago tayo sa bundok? Tatlong araw tayong walang kain. Nakahanap ka ng isang pirasong tinapay na inaamag na.”

Humagulgol si Lola.

“Sobrang gutom mo noon, Carding. Buto’t balat ka na. Pero noong nakita mong umiiyak sa gutom ang mga anak natin… ibinigay mo ang huling tinapay sa kanila. Ni isang subo, wala kang tinira para sa sarili mo.”

Nanlaki ang mata ni Carla at Mike. Ang tatay pala nila ay nabuhay dahil sa sakripisyo ng Lolo nila.

“Sabi mo sa akin bago ka mamatay sa gutom… ‘Nena, busugin mo ang mga anak natin ha. Hayaan mo na ako. Basta mabuhay sila.’”

Nanginig ang balikat ni Lola Nena sa iyak.

“Kaya Carding… kaya ako nagbabalot… kasi gusto kong ipatikim sa’yo lahat ng masasarap na pagkain na hindi mo naranasan. Gusto kong bumawi sa’yo. Ang mga apo natin, mayayaman na sila dahil binuhay mo ang mga magulang nila. Sana nandito ka para matikman mo ‘tong lumpia… paborito mo ‘to diba?”

Kumuha si Lola ng lumpia at itinapat sa lapida, na parang sinusubuan ang asawa niya.

“Kain na, Mahal ko. Hindi na tayo gutom.”

Sa likod ng nitso, napaluhod si Carla at Mike.

Ang inakala nilang “katakawan” at “kahihiyan” ay isa palang wagas na pagmamahal at paggunita sa isang bayani. Ang Lolo nila ay namatay sa gutom para mabuhay ang pamilya nila, at si Lola Nena ay hindi kailanman nakalimot.

Tumakbo ang magkapatid at niyakap ang Lola nila.

“Lola!!! Sorry po!!!” iyak ni Carla. “Sorry po kung pinagbawalan namin kayo! Sorry po kung hinusgahan namin kayo!”

Nagulat si Lola Nena. “Mga apo? Bakit kayo nandito?”

“Lola, simula ngayon,” sabi ni Mike habang inaayos ang pagkain sa puntod. “Lagi na kayong kasama sa party. At kami mismo… kami mismo ang magbabalot ng pinakamasasarap na pagkain para kay Lolo Carding. Lechon, Steak, lahat dadalhin natin dito.”

Sa araw na iyon, nagsalo-salo sila sa sementeryo. Hindi ito fancy dining, pero ito ang pinakamasarap na kainan nila—dahil kasama nila ang alaala ng Lolo na nagbigay ng buhay, at ang Lola na nagturo sa kanila ng tunay na kahulugan ng pagmamahal.