Sa bawat pagsisikap nating gawing maayos ang ating mga buhay, laging may mga pagsubok. Minsan, may mga taong mahina ang pundasyon at nagiging marupok—sumusuko at tinatanggap ang pait ng kapalaran. Ngunit may mga tao ring lalo pang pinagtitibay ng mahihirap na balakid sa buhay.

Noong ika-15 ng Marso 1995, isinilang si Carlos Santiago sa San Mateo, Isabela. Bata pa lamang siya ay pangarap na niyang maging sundalo. Tuwing may dumaraang mga sundalo sa kanilang lugar, humahanga siya sa tikas at tapang ng mga ito. Pangarap niyang magsuot ng uniporme at maglingkod sa bayan tulad nila.

Lumaki si Carlos sa isang mahirap na pamilya. Ang kanyang ama, si Ernesto Santiago, ay isang mangingisda na nalulong sa alak, at ang kanyang ina, si Carmela, ay isang simpleng maybahay na madalas biktima ng pananakit. Sa murang edad, nasaksihan ni Carlos kung paano sinasaktan ng kanyang ama ang kanyang ina. Madalas niyang hinihiling na sana’y matapos na ang paghihirap nilang mag-ina. Dito nagsimula ang kanyang matibay na pangarap na maging sundalo—upang ipagtanggol ang mga naaapi.

Nagpursige si Carlos sa pag-aaral sa pampublikong paaralan sa San Mateo. Kahit mahirap ang buhay, tuwing umaga ay nagkakaingin siya sa kabundukan at nagseserbisyo sa bukid ng kanilang kapitbahay upang may pantustos sa eskwela. Kahit pagod, hindi siya sumuko. Sa bawat hakbang, naaalala niya ang kanyang pangarap at ang pangako sa sariling babaguhin ang kanyang kapalaran.

Nang makatapos siya ng high school noong Abril 2012, sinubukan niyang pumasok sa Philippine Military Academy (PMA) sa Baguio City. Kahit walang ibang sumusuporta, naging madiskarte si Carlos upang igapang ang pag-aaral. Sa kabila ng matinding pagsasanay at disiplina, hindi siya sumuko—sa halip, lalo pa siyang tumatag. Hanggang sa tuluyan siyang naging ganap na sundalo nang makapagtapos noong Marso 2016.

Noong Disyembre 2016, sa isang pagbisita sa kanyang kinalakihang bayan, nakilala niya si Pauline Ramirez, isang magandang guro sa San Mateo Elementary School na may simpleng pangarap sa buhay. Mabilis na nahulog ang loob nila sa isa’t isa. Sa bawat tawanan at kwentuhan, natagpuan ni Carlos kay Pauline ang kapayapaang matagal niyang hinahanap. Unti-unting nabuo sa puso ni Carlos ang panibagong pangarap—ang magkaroon ng masayang pamilya kasama si Pauline.

Noong ika-14 ng Pebrero 2017, isang taon matapos silang magkakilala, ikinasal sina Carlos Santiago at Pauline Ramirez sa isang simpleng seremonya sa San Mateo Church, Isabela. Sa kabila ng kakulangan sa marangyang handaan, sapat na sa kanila ang pagmamahalan at mga pangarap. Hindi nagtagal, biniyayaan sila ng isang anak na babae—si Angel Santiago—na isinilang noong ika-5 ng Disyembre 2017.

Habang abala si Carlos sa kanyang tungkulin bilang sundalo, nagpatuloy naman si Pauline sa pagtuturo. Madalas mawala si Carlos dahil sa mga misyon, ngunit hindi niya pinababayaan ang mag-ina. Regular siyang nagpapadala ng pera at hindi rin pumapalya sa pagtawag, lalo na kung siya ay nadedestino sa mga lugar na may cellphone signal. Mahirap para sa kanya ang malayo sa pinakamamahal, ngunit tiniis niya ang lahat upang maibigay ang magandang buhay sa pamilya.

Unti-unting nakapundar ang mag-asawa ng mga ari-arian tulad ng bahay at lupa, kung saan mas naging komportable ang buhay nina Pauline at Angel.

Noong Mayo 2017, naatasan si Carlos na sumabak sa digmaan sa Marawi—isang napakapanganib na misyon. Muntik na itong tumapos sa kanyang buhay nang tamaan ng bala ang tangke na kanyang sinasakyan. Sa kabutihang-palad, nakaligtas siya at tanging maliliit na galos lamang ang tinamo. Gayunpaman, ang pangyayaring iyon ay nag-iwan ng matinding trauma, lalo na’t maraming kasamahan ang nasawi, kabilang ang kanyang matalik na kaibigang si Ricardo.

Lalo pang nanabik si Carlos na makauwi sa pamilya. Tuwing nakakauwi siya, nagiging masaya at buo ang kanilang tahanan. Ngunit habang lumilipas ang mga buwan, napansin niyang nagbabago si Pauline. Halata ang pagiging maingat nito sa kilos at tila ilag sa ilang bagay. Madalas din itong hawak ang cellphone at palaging tinitingnan, kahit abala sa gawaing bahay at sa trabaho bilang guro.

Hindi mapakali si Carlos sa tuwing napapansin ito, ngunit pinili niyang manahimik. Malaki ang kanyang tiwala sa asawa at naniwala siyang hindi siya nito lolokohin.

Ngunit isang tahimik na gabi noong Oktubre 2018, tuluyang nabasag ang lahat.

Dumating si Carlos sa kanilang tahanan sa San Mateo nang walang pasabi. Plano niyang sorpresahin ang mag-ina, ngunit hindi niya alam na siya pala ang masosorpresa. Habang papalapit sa bahay, napansin niyang nakabukas ang ilaw sa buong bahay—maliban sa kanilang kwarto. Dahan-dahan siyang pumasok sa likod ng bahay patungo sa kusina, hindi gumagawa ng ingay.

May isang hindi pamilyar na tunog siyang naririnig mula sa silid. Unti-unti niyang binuksan ang pinto, at sa bahagyang pagbukas nito ay nasilayan niya ang anino ng dalawang katawan sa kama—isang tanawing nagdulot ng matinding hinanakit, galit, at pagkagulat.

Agad na nagtakip ng katawan ang dalawa. Ang lalaki ay mabilis na tumakas, at wala nang nagawa si Carlos upang habulin ito, tila nawalan siya ng lakas sa tindi ng natuklasan. Si Pauline ay nagpilit magpaliwanag, ngunit ang mga salita nito ay tila tinangay lamang ng hangin—hindi na narinig ng kanyang asawa.

Bagama’t puno ng galit, pinili ni Carlos na manatiling kalmado. Hinanap niya ang kanilang anak, at sinabi ni Pauline na iniwan muna ito sa mga tiyahin. Lumipas ang gabi na hindi tinugon ni Carlos ang paliwanag ng asawa. Sa sobrang bigat ng damdamin at pagod ng katawan at isipan, nagpalipas siya ng gabi sa labas ng bahay.

Kinabukasan, wala na si Pauline at wala na rin si Angel. Tahimik ang bahay—ngunit ang kawalan ay mas maingay kaysa sa anumang sigawan.

Hindi nagtagal, kumalat ang kwento sa kanilang lugar. Nalaman na ang naging kalaguyo ni Pauline ay isang prominenteng tao—si Anthony Villamore, pamangkin ng isang makapangyarihang pulitiko sa bayan. Tuluyan nang sumama si Pauline kay Anthony, at kahit maraming pumupuna sa kanya, bingi siya sa lahat alang-alang sa panibagong pag-ibig.

Si Angel, na noo’y musmos pa lamang, ay napilitang sumama sa ina.

Sinubukan ni Carlos na bawiin ang anak, ngunit dahil sa kapangyarihan at koneksyon ni Anthony, nahadlangan ang kanyang layunin. Nagawa rin ni Anthony na ipatapon si Carlos sa malayong destinasyon sa Mindanao para sa misyon.

Lugmok at tila walang laban, tinanggap na lamang ni Carlos ang kapalaran.

Dumating si Carlos sa kampo dala ang mabigat na loob. Pinili niyang ibaling ang sarili sa kanyang misyon upang makalimutan ang mga nangyari—ang pagkawala ng pamilyang kanyang binuo. Sa bawat pagsasanay at operasyon, ibinubuhos niya ang lahat ng lakas at panahon. Para sa kanya, ito ang tanging paraan upang takasan ang mga alaala na pilit sumisiksik sa tuwing siya’y nag-iisa.

Ang init ng araw sa Mindanao ay hindi kayang tunawin ang lamig na bumabalot sa kanyang dibdib.

Noong Hulyo 2019, sa isang madugong engkwentro sa kabundukan ng Basilan, nakalimutan ni Carlos kung paano matakot. Sa gitna ng putukan, hindi niya inisip ang sariling kaligtasan. Handa na siyang mawala kung may mangyaring masama. Tila nasa panig niya ang langit sapagkat, gaano man kadelikado ang engkwentro, nakaligtas siya.

Ang ilang kasamahan niyang sugatan ay dinala sa Basilan General Hospital. Isa si Carlos sa mga umalalay sa kanila. Habang inaasikaso ang mga sugatang sundalo, may isang taong nakatawag ng pansin sa kanya—isang nurse na nagngangalang Lan Mercado.

Si Carlos ang unang kinausap ni Lan kaugnay ng kalagayan ng mga nasugatang sundalo. Sa unang usap pa lamang, tila naging magaan na agad ang loob nila sa isa’t isa. Ilang araw ding pabalik-balik si Carlos sa ospital upang kumustahin ang mga kasamahan, at sa bawat araw na iyon ay lalong lumalalim ang kanilang pagkakausap at pagkakaunawaan.

Nagsimula silang kumain nang sabay sa kantina ng ospital. Doon nila napag-usapan ang kani-kanilang mga buhay. Inamin ni Carlos ang madilim niyang nakaraan—ang panloloko ng asawa, ang pagkawasak ng pamilya, at ang sakit na iniwan nito sa kanyang puso. Nakuha niya ang simpatya ni Lan.

Sa hindi inaasahan, inamin din ni Lan ang kanyang kaparehong sinapit. Niloko rin siya ng kanyang asawa at ipinagpalit sa ibang babae. Bagama’t wala silang anak, dama ni Lan ang parehong sugat at kirot. Dahil dito, lubos niyang naunawaan ang pinagdadaanan ni Carlos.

Sa mga natuklasan nilang pagkakapareho ng kapalaran, patuloy na lumalim ang kanilang samahan hanggang sa unti-unti silang nahulog sa isa’t isa. Bagama’t kasal pa si Carlos sa unang asawa, tinanggap siya ni Lan. Nagsimula silang umibig.

Si Lan ang naging dahilan upang muling makabangon si Carlos, at si Carlos naman ang naging sandigan ni Lan sa madilim niyang nakaraan. Pakiramdam nila ay itinadhana silang magtagpo, kaya’t ipinagpatuloy nila ang kanilang pag-iibigan.

Samantala, sa San Mateo, Isabela, nagsimulang kumalat ang mga bulung-bulungan. Kung dati’y nakasentro ang usapan kina Pauline at Anthony, ngayon ay naging laman ng tsismis ang umano’y pananakit ni Anthony kay Pauline. Lumitaw ang mga marka ng pagod at pasa sa kanyang katawan—mga palatandaang hindi na niya maitatanggi.

Sa kabila ng makapangyarihang koneksyon ni Anthony, napabalitang nalululong ito sa sugal at pambababae. Walang magawa si Pauline kundi lunukin ang pait ng kanyang desisyon. Pakiramdam niya, ito ang naging kabayaran ng kanyang pagtataksil sa asawa.

Ipinagkatiwala niya muna si Angel sa mga kamag-anak upang hindi ito madamay sa tuwing siya’y pinagbubuhatan ng kamay ni Anthony. Hindi rin niya magawang magsumbong sa mga awtoridad dahil alam niyang wala itong saysay sa lakas ng kapit ni Anthony sa pulisya.

Dumating ang araw na tuluyan siyang iniwan ni Anthony. Sa isang iglap, nawala ang lahat sa kanya—ang minsang sapat na buhay ay naglaho na parang bula. Ang naiwan na lamang ay mga sugat, galos, at pasa mula sa landas na kanyang pinili.

Hindi na rin siya nakabalik sa kanyang propesyon bunga ng matinding kahihiyan. Natagpuan ni Pauline ang sarili sa pinakamababang estado ng buhay. Pinilit niyang bumangon at sinubukang kontakin si Carlos, ngunit lahat ng komunikasyon ay tuluyan nang pinutol ng lalaki.

Samantala, nalaman ni Carlos ang malungkot na sinapit ng dating asawa. Bagama’t naroon pa rin ang sakit at galit sa nagawang panloloko, hindi niya maiwasang maawa. Ibinahagi niya ang impormasyong ito kay Lan, at hinayaan siya nitong gawin kung ano ang kanyang sa tingin ay nararapat.

Umuwi si Carlos sa Isabela upang personal na makita ang kalagayan ng dating asawa. Doon niya nasilayan ang kaawa-awang kalagayan ni Pauline—ang payat na katawan, ang mga pasa, at ang malinaw na bakas ng pang-aabuso.

Nagmakawa si Pauline na muling bumalik si Carlos, ngunit sa pagkakataong iyon ay wala nang ibang nararamdaman ang lalaki kundi awa. Nakayuko si Pauline sa labis na kahihiyan habang humihingi ng tawad.

Si Angel, na noon ay may muwang na, ay nagpahayag ng kagustuhang sumama sa ama. Noon lamang niya nalaman ang katotohanan—na hindi siya iniwan ni Carlos para sa ibang babae, gaya ng sinabi ng kanyang ina, kundi kabaliktaran ang nangyari.

Wala nang nagawa si Pauline kundi payagan ang anak. Alam niyang ipinagkait niya rito ang mga taong dapat sana’y kasama ang ama, at wala rin siyang sapat na kakayahan upang tustusan ang pangangailangan nito.

Bago umalis, nag-iwan si Carlos ng kaunting tulong upang magsilbing panimula ng buhay ni Pauline.

Bumalik si Carlos sa Basilan kasama ang anak. Sabik si Angel na makasama ang ama. Ipinakilala ni Carlos si Lan kay Angel, at naging maayos ang pagtanggap ng bata sa kanya. Pakiramdam ni Angel ay mabuting tao si Lan—isang taong karapat-dapat para sa kanyang ama.

Ipinagpatuloy ni Angel ang kanyang pag-aaral sa Basilan. Samantala, nagpatuloy si Carlos sa pagiging sundalo at ginampanan nang mahusay ang kanyang tungkulin. Si Lan naman ay umalis sa ospital na kanyang pinagtatrabahuhan at nagtayo ng maliit na butika upang mas mabantayan si Angel, na itinuring na rin niyang parang sariling anak.

Habang inaayos ni Carlos ang mga dokumento para sa annulment nila ni Pauline, nanatili si Lan sa kanyang tabi. Unti-unting naging maayos ang takbo ng buhay ng mag-ama sa piling ni Lan. Nangako si Carlos na balang araw ay pakakasalan niya ito at ihaharap sa altar.

Ang mga pinagdaanan ni Carlos sa buhay ay maituturing na mabigat, ngunit ang mga ito rin ang nagdala sa kanya kay Lan. Pinatunayan ng kanyang kwento na bagama’t madalas bako-bako ang daan, maaari tayong madapa at masugatan—ngunit hindi iyon dahilan upang sumuko.

Dahil ang buhay ay hindi palaging madilim. Hindi palaging gabi. Darating ang liwanag ng bukas, kung saan masasabi nating lahat ng ating pinagdaanan ay may katumbas na tunay na kaligayahan.