Sa malalim at hindi pa gaanong esploradong bahagi ng karagatan malapit sa Zamboanga Peninsula, kilala ang mag-partner na technical divers na sina Ramon at Kenji. Sanay sila sa matinding pressure, dilim, at lamig ng ilalim ng dagat. Ang kanilang misyon ay maghanap ng mga bagong dive sites at mag-dokumento ng mga bihirang marine life.

Isang hapon, habang nasa lalim na 130 talampakan, iniilawan ni Ramon ang isang makitid na crevice o hiwa sa bato. Sa gitna ng makukulay na soft corals, may nahagip ang kanyang mata na hindi natural ang hugis. Isa itong bagay na parihaba, pero halos hindi na makilala dahil balot na balot ito ng makapal na berdeng lumot, calcified algae, at maliliit na barnacles o kabibe.

Senenyasan niya si Kenji gamit ang kanyang dive light. Nang lumapit si Kenji, umiling ito at sumenyas na “Basura lang ’yan.” Karaniwan na kasi nilang nakikita ang mga tinapong gamit sa dagat. Pero may kung anong nag-udyok kay Ramon na huwag itong iwan.

Nilapitan niya ang bagay at maingat na kinaskas ang ibabaw gamit ang dulo ng kanyang dive knife. Sa ilalim ng matigas na crust ng dagat, sumilip ang kulay abong high-grade plastic at ang gasgas na lente. Isa itong lumang modelo ng waterproof action camera.

Nagdesisyon silang iahon ito.

Pagbalik sa kanilang dive shop sa pampang, sinimulan nila ang maselang proseso ng paglilinis. Ginamitan ni Ramon ng vinegar solution at maliliit na dental tools ang camera para matunaw ang mga nakadikit na kabibe nang hindi nasisira ang unit. Sira na ang port ng baterya at kalawangin na ang mga external buttons.

“Wala na ’to, pre,” sabi ni Kenji habang pinapanood si Ramon. “Sa kapal ng barnacles, dekada na siguro ’to sa ilalim. Corroded na ang loob niyan.”

Pero nang maingat na pwersahin ni Ramon na buksan ang SD card slot, laking gulat nila. Himalang nanatiling tuyo ang loob nito dahil sa matibay na rubber seal. Nanginginig ang kamay ni Ramon nang gamitan niya ng tweezers para mahugot ang maliit na memory card.

Kabadong isinalpak nila ang card sa card reader ng laptop. Matagal ang loading. Akala nila ay corrupted na ang data. Biglang lumabas ang folder sa screen: DCIM. Isang video file lang ang laman, at ang petsa ng file ay yumanig sa kanila: October 12, 2014.

“Diyos ko… sampung taon na ang nakakaraan,” bulong ni Ramon.

Pinindot nila ang play.

Bumungad sa screen ang magulong kuha. Madilim ang langit, malakas ang ulan, at maingay ang hampas ng hangin at alon. Isang matandang mangingisda, si Mang Elias, ang humahagulgol habang hawak ang camera na nakatutok sa kanyang mukha. Basang-basa siya, nanginginig, at may malalim na sugat sa noo na tumutulo ang dugo.

Page: SAY – Story Around You | Original story.

“Selya… Mahal ko, Jun-Jun anak ko,” iyak ni Mang Elias, halos hindi marinig ang boses sa lakas ng bagyo. “Patawarin niyo ako. Hindi na si Tatay makakauwi. Sira na ang katig ng bangka ko. Pinalibutan nila ako.”

Tumigil ang puso nina Ramon at Kenji. Hindi ito simpleng aksidente sa dagat.

“Akala ko kukunin lang nila ang huli kong isda, pero binangga nila ang bangka ko para lumubog,” patuloy ni Mang Elias na nagpapaalam.

Biglang yumanig nang malakas ang camera at natumba ito, pero nakatutok pa rin paitaas. Sa likod ni Mang Elias, nahagip ng lente ang paglapit ng isang malaking bangkang de-motor. Tatlong lalaki ang nakatayo sa gilid, tumatawa habang naghahagis ng bagay na mukhang dinamita sa direksyon niya.

Sa isang saktong pagkakataon, kumidlat nang malakas at naliwanagan ang mukha ng lider ng mga pirata—isang lalaking may malaking peklat sa kaliwang mata at makapal na gintong kwintas.

“Tapusin niyo na ’yan! Walang ititirang ebidensya!” sigaw ng lider bago tuluyang namatay ang video at napuno ng static.

Nanlumo sina Ramon at Kenji. Hindi bagyo ang pumatay sa mangingisda kundi mga demonyo sa dagat. Ang camera na inakala nilang basura ay saksi sa isang karumal-dumal na krimen.

Agad nilang dinala ang video sa NBI. Dahil sa linaw ng mukha nung kumidlat, nakilala agad ng mga awtoridad ang lider. Siya si Dante Cruz, alyas “Buwaya,” na ngayon ay nagpapanggap na respetadong negosyante ng beach resort sa kabilang isla, pero kilalang smuggler at pirata noon.

Ang video ang naging matibay na ebidensya na nag-ugnay sa kanya sa pagkawala ni Mang Elias isang dekada na ang nakalipas. Nilusob ng mga pulis ang mansyon ni Buwaya at inaresto siya kasama ang kanyang mga tauhan.

Sa huli, binisita nina Ramon at Kenji ang pamilya ng biktima sa isang maliit na dampa sa tabing-dagat. Hinarap nila si Aling Selya, na pumuti na ang buhok sa kaka-hintay, at si Jun-Jun na binata na ngayon.

Nang mapanood nila ang huling sandali at pamamaalam ni Mang Elias, bumaha ng luha sa munti nilang bahay. Masakit man ang katotohanan, nabunutan sila ng tinik sa puso.

“Salamat…” hagulgol ni Aling Selya habang mahigpit na yakap ang lumang camera na puno pa rin ng mantsa ng dagat. “Kahit katawan niya hindi na bumalik, bumalik naman ang katotohanan para mabigyan siya ng katarungan. Makakapahinga na rin ang kaluluwa ng asawa ko.”