Matagal nang sanay si Roberto sa tahimik na pag-iyak sa loob ng maliit na kuwarto sa abroad. Isang OFW, nagtatrabaho bilang maintenance supervisor sa isang pabrika, at nabubuhay sa pagitan ng video calls at mga larawang naka-save sa cellphone. Limang taon na siyang wala sa Pilipinas—limang kaarawan ng anak ang pinalampas, limang Pasko ang tinapos sa panalangin, at limang taon ng pangakong paulit-ulit niyang binubulong sa sarili: “Konti na lang, uuwi na ako.”

Sa taong ito, may plano siya.

Hindi niya ipinaalam sa asawa at anak ang kanyang pag-uwi. Gusto niyang sorpresahin ang anak sa mismong kaarawan nito—isang simpleng yakap, isang “Happy Birthday” na personal niyang masasabi, hindi sa screen. Tahimik siyang nag-ipon ng leave, nag-book ng flight, at umuwi sa Pilipinas na dala ang pananabik at kaba.

Ang alam niya, simple lang ang buhay sa bahay. Ang asawa niyang si Liza ay full-time mom, at ang anak nilang si Miguel ay maglalabing-isang taong gulang—mahilig sa drawing at tahimik sa klase. Wala siyang naririnig na reklamo. Laging sinasabi ni Liza na “ayos lang kami,” kaya panatag ang loob niyang sapat ang kanyang ipinapadala buwan-buwan.

Dumating si Roberto sa Pilipinas isang araw bago ang kaarawan ni Miguel. Sa halip na dumiretso sa bahay, dumaan muna siya sa lumang tindahan para bumili ng cake at maliit na regalo—isang art set na matagal nang hinihiling ng anak sa video call. Gabi na nang makarating siya sa kanilang barangay. Tahimik. Walang handaan. Walang ilaw na tila may selebrasyon.

Nagtaka siya, ngunit inisip na baka kinabukasan pa ang salu-salo.

Dahan-dahan siyang lumapit sa kanilang bahay. Isang ilaw lamang ang bukas. Walang tugtog, walang ingay ng tawanan. Pagbukas niya ng gate, napansin niyang luma at kalawangin na ang ilang bahagi—mas lumala kaysa noong umalis siya.

Kumatok siya. Walang sumagot.

Tinawag niya ang pangalan ni Liza. Maya-maya, bumukas ang pinto. Nanlaki ang mga mata ng asawa niya, at agad itong napaatras.

“Ro… Roberto?” halos pabulong na sambit ni Liza, tila hindi makapaniwala.

Ngumiti si Roberto. “Surpresa,” sabi niya, pilit pinipigilan ang emosyon. “Nandito na ako.”

Ngunit imbes na yakap at saya, bakas sa mukha ni Liza ang pagkagulat at kaba. Mabilis nitong pinasok si Roberto sa loob, saka sinarado ang pinto.

Doon napansin ni Roberto ang unang bagay na hindi niya inaasahan—ang bahay ay halos walang laman. Nawawala ang ilang kasangkapan. Luma at manipis ang kurtina. At sa sahig, may ilang papel at lapis na kalat-kalat.

“Miguel?” tanong niya. “Nasaan ang anak natin?”

Nag-atubili si Liza. Umupo ito sa upuan, tila nauubusan ng lakas. “Ro… may kailangan akong sabihin sa’yo.”

Kinabahan si Roberto. Tumigil ang kanyang ngiti.

Ilang sandali pa, lumabas mula sa maliit na kuwarto si Miguel. Mas payat ito kaysa sa huling beses niyang nakita sa video call. Mahaba ang buhok, at suot ang kupas na t-shirt. Nang makita ang ama, napatigil ang bata.

“Tatay?” mahinang sabi ni Miguel.

Hindi na napigilan ni Roberto ang sarili. Lumapit siya at niyakap ang anak nang mahigpit. Ngunit ramdam niyang hindi ito ganap na gumanti ng yakap—parang may takot, parang may pag-aalinlangan.

“Happy birthday, anak,” bulong niya.

Napaluha si Miguel, ngunit mabilis ding umiwas ng tingin.

Doon nagsimula ang mabigat na usapan.

Ayon kay Liza, ilang buwan na silang nahihirapan. Tumaas ang renta. Nawalan siya ng sideline. May pagkakataong hindi sapat ang padala dahil sa mga bayarin at utang na naiwan noon. Ayaw niyang sabihin kay Roberto dahil ayaw niyang dagdagan ang bigat nito sa abroad.

“Akala ko kakayanin ko,” umiiyak na sabi ni Liza. “Ayokong isipin mong nagkulang ka.”

Pero ang pinakamasakit na nalaman ni Roberto ay ito—si Miguel ay madalas hindi na pumapasok sa eskwela. Hindi dahil tamad, kundi dahil wala silang pamasahe at baon. Sa halip, tumutulong ang bata sa isang maliit na karinderya kapalit ng pagkain sa tanghali.

Tahimik lang si Roberto habang nakikinig. Ramdam niya ang bigat sa dibdib. Lahat ng ipinapadala niya, lahat ng sakripisyong tiniis niya sa ibang bansa—akala niya sapat na.

“Bakit hindi ninyo sinabi?” mahina niyang tanong.

Napayuko si Liza. “Ayokong madurog ka roon. Alam kong nahihirapan ka rin.”

Lumapit si Roberto kay Miguel at pinunasan ang luha nito. Sa sahig, napansin niya ang mga drawing ng bata—mga larawan ng isang lalaking naka-uniporme sa pabrika, may helmet, at may ngiting pamilyar.

“Anak… bakit hindi mo sinabi sa akin?” tanong niya.

Ngumiti si Miguel nang pilit. “Ayoko po kayong mag-alala, Tay. Sabi ni Nanay, konti na lang uuwi na kayo.”

Doon tuluyang bumigay si Roberto.

Sa gabing iyon, walang handaan. Walang bisita. Ngunit may mahahabang usapan, yakap, at luha. Kinabukasan, imbes na bumalik agad sa abroad, nagdesisyon si Roberto na gamitin ang natitirang leave upang ayusin ang lahat.

Pinuntahan niya ang paaralan ni Miguel. Kinausap ang guro. Inayos ang mga bayarin. Naghanap ng mas murang matitirhan. At higit sa lahat, sinigurado niyang muling makakapasok sa klase ang anak—may baon, may pamasahe, at may pag-asa.

Sa mismong araw ng kaarawan ni Miguel, sa wakas ay nagkaroon ng simpleng selebrasyon. Isang maliit na cake, tatlong kandila na dinagdagan lang ng isa pang number candle, at isang art set na matagal nang pangarap ng bata.

Habang hinihipan ni Miguel ang kandila, tahimik na nagdasal si Roberto—hindi para sa sarili, kundi para sa pangakong hindi na niya hahayaang mag-isa ang pamilya sa hirap.

Bumalik man siya sa abroad matapos ang ilang linggo, iba na ang kanyang pananaw. Mas madalas na ang tawag. Mas bukas na ang usapan. Wala nang “okay lang kami” kung hindi naman totoo.

Minsan, hindi ang layo ang pinakamahirap sa pagiging OFW—kundi ang katahimikang nabubuo kapag hindi na nasasabi ang totoo.

At sa isang sorpresang pag-uwi, isang ama ang hindi lamang muling niyakap ng anak—kundi muling ginising ng katotohanang ang pamilya ay hindi lang binubuhay ng padala, kundi ng presensya, pakikinig, at tapang na aminin ang hirap.