Limang taon nawala si Berting sa kanilang baryo. Sundalo siya. Ang inaasahan ng lahat, pag-uwi niya ay marami siyang kwento ng kabayanihan, maraming pera, at puno ng medalya ang dibdib.

Pero nang bumaba si Berting sa tricycle, iba ang itsura niya.

Payat. Lubog ang mata. At ang pinaka-kapansin-pansin, puro peklat ang braso at leeg niya. May malaking hiwa sa mukha na parang tinaga.

Walang medalya. Walang bagong uniporme. Bitbit lang niya ang isang lumang duffel bag.

Agad itong pinag-usapan sa inuman sa tapat ng tindahan ni Aling Bebang.

“Tignan niyo si Berting,” tawa ni Mang Kanor, ang lasenggo ng baryo. “Kala ko ba Special Forces? Bakit mukhang Special Basura?”

Nagtawanan ang mga kainuman niya.

“Wala man lang dalang medalya!” hirit ng isa pa. “Yung anak ni Kapitan, pag-uwi dito, may Gold Cross! Eh si Berting? Peklat lang ang uwi! Siguro duwag ’yan sa giyera! Siguro unang putok pa lang, tumakbo na kaya nasugatan sa likod!”

Dumaan si Berting sa tapat ng inuman para bumili ng yosi. Rinig na rinig niya ang pangungutya.

“Hoy Berting!” sigaw ni Mang Kanor. “Anyare sa mukha mo? Nadapa ka ba sa takot? Saan ka ba galing? Sa kusina ng kampo? Hahaha!”

Hindi umimik si Berting. Yumuko lang siya, kinuha ang binili, at naglakad pauwi. Sanay na siya sa sakit. Mas masakit pa ang pinagdaanan niya kaysa sa salita ng mga lasenggo.

Lumipas ang ilang araw, lalong lumala ang chismis. Kesyo dishonorable discharge daw. Kesyo na-baliw daw sa bundok. Walang gustong kumausap kay Berting.

Isang hapon, habang nagkakagulo sa inuman si Mang Kanor at nagyayabang na naman…

BRRMMM—BRRMMM—BRRMMM!

Isang malakas na ugong ng makina ang umalingawngaw. Napalingon ang lahat.

“Anong meron? Sino ’yan?” sigaw ng mga tao.

Sa gitna ng basketball court ng baryo, huminto ang isang itim na Army Jeep.

Nanlaki ang mata ng mga taga-baryo. “Hala! Bakit may military jeep? Giyera na ba?!”

Bumaba ang mga sundalong naka-full battle gear at pinalibutan ang area.

Sumunod na bumaba ang isang lalaking may edad na, pero tindig-militar. Puno ng medalya ang dibdib at may apat na bituin sa balikat.

Isang 4-Star General.

Tumahimik ang lahat. Pati si Mang Kanor na kanina ay maingay, napa-atras at nanginginig ang tuhod.

“Sino hinahanap nila?” bulong ng mga tao.

Naglakad ang Heneral diretso sa maliit na bahay nina Berting.

Sakto namang lumabas si Berting, naka-sando lang at nagwawalis ng bakuran.

Nang makita ng Heneral si Berting, tumigil ito sa paglalakad.

Ang inaasahan ng mga tao ay aarestuhin si Berting.

Pero nagulat ang buong baryo nang—

TIGAS-NOONG SUMALUDO ANG HENERAL KAY BERTING.

“Sir!” sigaw ng Heneral.

Mabilis na gumanti ng saludo si Berting, kahit nanginginig ang kamay. “General Valdes!”

Binaba ng Heneral ang kamay niya at niyakap nang mahigpit si Berting. Umiiyak ang Heneral.

“B-Buhay ka, Sgt. Berting… Buhay ka…” garalgal na sabi ng Heneral.

Lumapit ang mga chismoso, kasama si Mang Kanor, para maki-usyoso.

“General,” tanong ng Kapitan ng Barangay na kakarating lang. “Bakit po kayo sumasaludo d’yan? Eh failure po ’yang sundalong ’yan! Umuwing luhaan! Wala ngang medalya ’yan eh!”

Humarap si General Valdes sa mga tao. Nagdilim ang mukha niya.

“Walang medalya?” galit na tanong ng Heneral. “Alam niyo ba kung bakit walang medalya ang taong ito?”

Itinuro niya si Berting.

“Dahil ang misyon niya ay CLASSIFIED. Top Secret. Hindi pwedeng isulat sa dyaryo. Hindi pwedeng bigyan ng seremonya.”

Hinawakan ng Heneral ang peklat sa braso ni Berting.

“Ang mga peklat na pinagtatawanan niyo? Nakuha niya ’yan dahil sinalo niya ang granada para hindi kami mamatay! Nakuha niya ang hiwa sa mukha dahil nagpahuli siya at nagpa-torture sa mga kalaban para makatakas ang buong platoon namin!”

Namutla si Mang Kanor. Nalaglag ang panga ng mga chismosa.

“Kung wala ang taong ’to,” sigaw ng Heneral, “PATAY NA KAMING LAHAT. Patay na ako! Ako na Heneral niyo ngayon, buhay ako dahil sa kanya! Siya ang pinakamatapang na sundalong nakilala ko. Ang katawan niya ang naging panangga namin!”

Humarap ang Heneral kay Berting at nag-abot ng isang itim na kahon.

“Berting, hindi ito pwedeng isuot sa publiko. Pero galing ito sa Presidente. Ang pinakamataas na parangal ng bansa.”

Binuksan ni Berting ang kahon. Isang gintong medalya na nagniningning.

“Salamat, Sir,” mahinang sabi ni Berting. “Ginawa ko lang po ang trabaho ko.”

“Tara na,” yaya ng Heneral. “Dadalhin ka namin sa Veterans Hospital. Sagot ng gobyerno ang pagpapagamot sa mga sugat mo. At may lifetime pension ka na.”

Sumakay si Berting sa Army Jeep kasama ang Heneral.

Habang umaandar palayo ang jeep, naiwan sa baryo ang mga taong nanghusga sa kanya. Si Mang Kanor, na kanina ay nagyayabang, ay parang basang sisiw na yumuko sa hiya. Narealize nila na ang tunay na bayani ay hindi laging makinang ang suot—minsan, sila ’yung tahimik lang, puro peklat, at nagtitiis para sa kaligtasan ng iba.