TATLONG TAON NANG NATUTULOG ANG ASAWA KO SA KWARTO NG NANAY NIYA TUWING HATINGGABI — NANG SINUNDAN KO SIYA NANG LIHIM, NAPALUHOD AKO SA IYAK DAHIL SA SAKRIPISYONG ITINAGO NIYA SA AKIN

Si Anna at Marco ay tatlong taon nang kasal. Sa paningin ng iba, perpekto sila. Mabait si Marco, masipag, at mapagmahal. Pero may isang bagay na bumabagabag sa loob ni Anna—isang “kakaibang” gawi ng kanyang asawa.

Tuwing sasapit ang alas-dose o ala-una ng madaling araw, dahan-dahang bumabangon si Marco sa kama. Aalisin niya ang pagkakayakap ni Anna, at lalabas siya ng kwarto. Pupunta siya sa kwarto ng nanay niyang si Aling Corazon na kasama nila sa bahay. At hindi na siya babalik hanggang umaga.

Sa unang taon, inintindi ito ni Anna. Sabi ni Marco, “May insomnia si Mama, kailangan ng kausap.”

Pero sa ikalawang taon, nagsimula nang maghinala si Anna. “Mama’s Boy” ba ang asawa niya? Masyado ba itong attached sa ina?

Sa ikatlong taon, napuno na si Anna ng selos at pagdududa. Pakiramdam niya, mas mahal ni Marco ang nanay nito kaysa sa kanya. Pakiramdam niya, may kahati siya sa atensyon ng asawa.

“Marco, bakit ba doon ka natutulog?” kompronta ni Anna isang gabi. “Asawa mo ako! Dapat dito ka sa tabi ko! Ano bang ginagawa niyo doon? Nagkukuwentuhan magdamag?”

“Anna, intindihin mo naman,” pagod na sagot ni Marco, na malalim na ang eyebags. “May sakit si Mama. Kailangan niya ako.”

“Sakit? Eh nakikita ko naman siya sa umaga, okay naman siya! Nakakanood ng TV, nakakakain! Baka naman dahilan mo lang ‘yan kasi ayaw mo akong katabi!”

Hindi na sumagot si Marco. Yumuko lang ito at lumabas ng kwarto.

Dahil sa galit at hinala, nagdesisyon si Anna na hulihin si Marco sa akto. Gusto niyang malaman ang totoong dahilan kung bakit iniiwan siya nito gabi-gabi.

Sumapit ang hatinggabi.

Gaya ng nakasanayan, bumangon si Marco. Dahan-dahan. Akala niya tulog si Anna, pero nakadilat ito sa dilim, nagmamasid.

Lumabas si Marco. Hinintay ni Anna ng limang minuto bago siya sumunod. Naglakad siya nang nakayapak para walang tunog.

Tumigil siya sa tapat ng pinto ng kwarto ni Aling Corazon. Bahagyang nakabukas ang pinto.

Sumilip si Anna.

Handa na siyang magalit. Handa na siyang sigawan ang asawa niya at ang biyenan niya.

Pero ang nakita niya ay nagpatigil sa pagtibok ng puso niya.

Sa loob ng kwarto, madilim at ang tanging ilaw ay galing sa lamp shade.

Si Aling Corazon—na sa umaga ay tahimik at mukhang maayos—ay nakatali ang mga kamay sa gilid ng kama gamit ang malambot na tela. Nagwawala ito. Ang mga mata nito ay nanlalaki sa takot, pawisan, at bumubula ang bibig.

“Demonyo! Layuan niyo ako! Huwag! Huwag niyong patayin ang anak ko!” sigaw ni Aling Corazon, pero mahina lang dahil paos na ito.

Si Marco ay yakap-yakap ang ina nang mahigpit para pigilan itong saktan ang sarili. Ang braso ni Marco ay puno ng kagat, kalmot, at pasa.

“Shhh… Ma, andito ako. Si Marco ‘to. Ligtas ka na,” bulong ni Marco habang hinahaplos ang likod ng ina.

“Hindi! Hindi ikaw si Marco! Patay na si Marco! Pinatay niyo siya!” sigaw ni Aling Corazon, sabay kagat sa balikat ni Marco nang madiin.

Napapikit si Marco sa sakit, pero hindi siya bumitaw. Hindi siya nagalit.

Kitang-kita ni Anna na tumutulo ang luha ni Marco habang tinitiis ang pananakit ng sarili niyang ina.

Maya-maya, nagsuka si Aling Corazon sa damit ni Marco. Amoy na amoy ni Anna ang asim at baho mula sa pinto. Pero sa halip na mandiri, kumuha si Marco ng basahan at dahan-dahang pinunasan ang mukha ng ina, at pagkatapos ay ang sarili niyang damit. Pinalitan niya ng diaper ang matanda na nadumihan na pala.

Nanlambot ang tuhod ni Anna. Napahawak siya sa hamba ng pinto.

Narinig niyang kumalma na si Aling Corazon matapos ang isang oras na pagwawala. Bumalik ito sa katinuan sandali, isang bagay na tinatawag na lucid interval.

“M-Marco?” mahinang tanong ni Aling Corazon.

“Opo, Ma. Ako ‘to.”

Hinawakan ni Aling Corazon ang mukha ng anak. Nakita niya ang mga sugat at pasa.

“Anak… sinaktan na naman ba kita? Patawarin mo ako… Hindi ko sinasadya…” iyak ng matanda. “Umalis ka na dito. Bumalik ka na kay Anna. Kawawa naman ang asawa mo, napapabayaan mo na.”

Umiling si Marco habang inaayos ang kumot ng ina.

“Hindi, Ma. Dito lang ako. Ayokong makita ni Anna na ganito ka. Ayokong matakot siya sa’yo. At ayokong mahirapan siya sa paglilinis at pag-aalaga. Ako ang anak, ako ang dapat sumalo nito. Hayaan nating matulog siya nang mahimbing.”

“Pero anak… napapagod ka na…”

“Kaya ko ‘to, Ma. Mahal ko kayo ni Anna. Poprotektahan ko kayong dalawa. Siya sa umaga, ikaw sa gabi.”

Doon na bumigay si Anna.

Binuksan niya ang pinto nang tuluyan at pumasok.

“Anna?” gulat na gulat si Marco. Agad niyang tinakpan ang mantsa sa damit niya. “Anong ginagawa mo dito? Bumalik ka sa kwarto, mabaho dito…”

Hindi nagsalita si Anna. Lumapit siya kay Marco at lumuhod. Niyakap niya ang bewang ng asawa at humagulgol.

“Sorry…” iyak ni Anna. “Sorry, Marco… Ang sama-sama ko… Pinag-isipan kita ng masama… ‘Yun pala… ‘yun pala ikaw ang sumasalo ng lahat…”

Tumingin si Anna kay Aling Corazon na ngayon ay nakatingin sa kanya nang may hiya.

“Mama…” sabi ni Anna, hinawakan ang kamay ng biyenan. “Bakit hindi niyo sinabi sa akin? May Sundown Syndrome po kayo at Dementia, di ba?” (Ito ang sakit kung saan nagwawala ang pasyente tuwing gabi).

“Ayaw ka naming abalahin, anak,” sabi ni Aling Corazon. “Alam naming busy ka sa trabaho. Ayaw naming maging pabigat ako sa inyo.”

“Hindi po kayo pabigat,” matatag na sabi ni Anna.

Tumayo si Anna. Kumuha siya ng mainit na tubig at bimpo. Siya mismo ang nagpunas sa natitirang dumi sa braso ni Marco at sa mukha ni Aling Corazon.

“Marco,” sabi ni Anna habang pinupunasan ang asawa. “Tatlong taon mo itong binuhat mag-isa. Simula ngayon, dalawa na tayo. Asawa mo ako. Sa hirap at ginhawa, di ba? Kasama dun ang pag-aalaga kay Mama.”

“Pero Anna…”

“Wala nang pero-pero. Simula ngayon, magpapalitan tayo ng shift. O kaya, kukuha tayo ng nurse na tutulong sa atin. Pero hinding-hindi mo na ‘to gagawin nang mag-isa.”

Niyakap ni Marco si Anna. Doon lang siya nakaramdam ng tunay na pahinga. Ang bigat na pasan niya ng tatlong taon ay gumaan dahil may kaagapay na siya.

Mula noon, hindi na naging sekreto ang kalagayan ni Aling Corazon. Nagtulungan silang mag-asawa. At narealize ni Anna na ang pagmamahal ay hindi lang nasusukat sa sweet na moments at date, kundi sa kakayahang damayan ang isa’t isa sa pinakamadilim at pinakamabahong parte ng buhay.

Wala nang selos. Ang natira na lang ay respeto at mas malalim na pagmamahal para sa lalaking handang magsakripisyo ng tulog at tiisin ang sakit, huwag lang mahirapan ang mga babaeng mahal niya.