SA LOOB NG KORTE, NAGYABANG ANG ASAWA KO AT KABIT NIYA NA PULUBI RAW AKO PAGLABAS NAMIN—PERO NANG BASAHIN NG JUDGE ANG MGA PAPELES NA TINAGO KO NG 10 TAON, TUMAWA ITO NANG MALAKAS AT SINABING: “MR. RAMIREZ, WALA KANG PERA. YOU’RE FIRED.”

Nasa loob kami ng korte para sa Final Hearing ng aming Annulment at Division of Properties. Mabigat ang tensyon sa hangin.

Nakaupo sa kabilang panig ang asawa kong si Mark, suot ang kanyang pinakamahal na Armani suit. Nakataas ang noo niya, puno ng kayabangan, na parang sigurado na siya sa panalo. Sa tabi niya, nakakapit sa braso niya na parang linta, ay ang kanyang kabit na si Jessica. Panay ang irap ni Jessica sa akin, suot ang mga alahas na alam kong binili gamit ang pera ng kumpanya. Nasa likod naman nila ang biyenan kong si Doña Remedios, na laging sinasabing “patay-gutom” ako at “walang class.”

Bago pumasok ang Judge, lumapit sa akin si Mark.

“Tandaan mo ito, Ana,” mayabang na bulong niya sa akin. “Wala kang makukuhang kahit piso sa akin. Ang Ramirez Empire, ang mga luxury cars, ang mansyon sa Forbes Park… akin lahat ‘yan. Pinirmahan mo ang Pre-Nuptial Agreement na ‘What is mine is mine, what is yours is yours’. Kaya pulubi ka pa rin paglabas mo dito.”

Tumawa si Jessica nang nakakaasar, pinaglalaruan ang buhok niya. “Tama ‘yan, Babe. Hayaan mo siyang magutom. Masyado siyang umasa sa yaman mo. Oras na para maranasan niya ang buhay ng mga hampaslupa. Maghanap ka na ng trabaho, Ana. Baka kailangan ng tindera sa palengke.”

Sumabat pa si Doña Remedios mula sa likod, paypay nang paypay kahit may aircon. “Dapat lang! Hindi siya karapat-dapat sa apelyidong Ramirez! Wala siyang ambag sa tagumpay ng anak ko. Ni singko, wala siyang makukuha! Ang kakapal ng mukha ng mga mahihirap na ‘to.”

Hindi ako kumibo. Tahimik lang akong nakaupo kasama ang abogado ko. Hinayaan ko silang magsaya. Hinayaan ko silang namnamin ang akala nilang tagumpay. Sa loob-loob ko, nagbibilang na ako ng oras.

Dumating ang Judge. Seryoso ang mukha nito habang tinitignan ang mga dokumento sa harap niya.

“Mr. Ramirez,” panimula ng Judge. “Ang hinihiling mo ay Absolute Separation of Property, tama ba? Gusto mong solohin ang Ramirez Empire Construction Firm at lahat ng ari-arian na nakapangalan dito?”

“Opo, Your Honor,” sagot ni Mark nang may ngiti, tumayo para magmukhang kagalang-galang. “Ako ang nagpakahirap sa kumpanyang ‘yan. Dugo at pawis ko ang puhunan diyan. Si Ana ay nasa bahay lang. Wala siyang karapatan sa pera ko.”

Get in Early! Wait no more!

“At may hawak kang Pre-Nuptial Agreement na pirmado niyong dalawa?”

“Opo, Your Honor. Malinaw po doon. Walang hatiang mangyayari. What is mine is mine.”

Tumingin sa akin ang Judge. “Mrs. Ana dela Cruz-Ramirez, may gusto ka bang sabihin o ibigay na ebidensya bago ako magbaba ng pinal na desisyon?”

Tumayo ako nang dahan-dahan. Inayos ko ang simple kong damit.

“Meron po, Your Honor,” mahinahon kong sabi.

Kinuha ko ang isang makapal na brown envelope mula sa bag ko at inabot ito sa Clerk of Court, na inabot naman ito sa Judge.

“Your Honor,” patuloy ko. “Gusto ko lang pong ipabasa kay Mr. Ramirez ang laman niyan. Sang-ayon po ako sa gusto niya. Wala akong kukunin sa kanya. Basta ba… wala rin siyang kukunin sa akin. Fair is fair.”

Ngumisi si Mark at umirap. “Wala naman akong kukunin sa’yo dahil wala ka namang pera! Ano bang laman niyan? Listahan ng utang mo?”

Nagtawanan sina Jessica at Doña Remedios nang malakas. Pinatahimik sila ng Judge gamit ang kanyang maso.

Binuksan ng Judge ang envelope. Tahimik ang buong korte. Tanging ang paglipat lang ng pahina ang naririnig.

Binasa ng Judge ang unang pahina. Kumunot ang noo niya. Lumipat siya sa ikalawang pahina. Nanlaki ang mata niya. Lumipat siya sa ikatlong pahina. Tumingin siya kay Mark, tapos sa akin, tapos kay Mark ulit.

At biglang… tumawa nang malakas ang Judge.

“HAHAHAHA!”

Nagulat ang lahat. Bakit tumatawa ang Judge sa gitna ng seryosong usapin?

“Your Honor?” nagtatakang tanong ni Mark. “Anong nakakatawa? May mali ba sa sinabi ko?”

Pinunasan ng Judge ang luha niya sa kakatawa at tumingin kay Mark nang may halong awa at matinding pangungutya.

“Mr. Ramirez,” sabi ng Judge habang winawagayway ang papel. “Ang tapang mong sabihin na huwag galawin ni Ana ang pera mo. Ang yabang mong sabihin na sa’yo ang lahat. Pero ayon sa mga legal na dokumento dito…”

Tinuro ng Judge ang papel.

“…wala ka naman palang pera.”

“Anong walang pera?!” galit na tayo ni Mark, namumula ang mukha. “Bilyonaryo ako! Ako ang CEO ng Ramirez Empire! Sa akin nakapangalan ang lahat!”

“Oo, CEO ka,” sagot ng Judge. “Pero empleyado ka lang. Basahin mo ito.”

Ibinigay ng Clerk ang kopya ng dokumento kay Mark. Hinablot ito ni Mark.

“Ayon sa Original Incorporation Papers, SEC Registration, at Land Titles ng kumpanya… ang Ramirez Empire ay 100% na subsidiary at pagmamay-ari ng isang Holding Company,” paliwanag ng Judge.

“At sino ang may-ari ng Holding Company na ‘yun?”

Tinuro ng Judge si Ana.

“Si Mrs. Ana dela Cruz-Ramirez.”

Namutla si Mark. Nanghina ang tuhod niya at napaupo siya sa silya niya.

Biglang bumalik sa alaala niya ang lahat.

Sampung taon na ang nakakaraan, noong nagsisimula pa lang sila, si Mark ay isang luging arkitekto na baon sa utang sa sugal at blacklisted sa lahat ng bangko. Walang gustong magpahiram sa kanya ng kapital. Dahil mahal na mahal siya ni Ana noon, ginamit ni Ana ang lahat ng mana niya mula sa yumao niyang lola para itayo ang kumpanya.

Para protektahan ang kumpanya mula sa mga dating pinagkautangan ni Mark, ipinangalan ni Ana ang lahat sa kanya. Si Mark lang ang ginawang “Public Face” o CEO para hindi matapakan ang ego nito, pero sa papel, sa batas, at sa katotohanan… si Ana ang tunay na may-ari ng bawat pako at semento ng Ramirez Empire.

Nakalimutan ni Mark ang detalyeng ‘yun dahil sa tagal ng panahon at sa laki ng ulo niya. Akala niya, porket siya ang pumipirma ng tseke, sa kanya na ang pera.

“P-Pero Your Honor…” nanginginig na sabi ni Mark, pawis na pawis. “Ako ang nagpatakbo nito! Ako ang nagpalago! Ako ang naghirap!”

“At binabayaran ka ng napakalaking sweldo para gawin ‘yun,” sagot ng Judge. “Pero dahil iginigiit mo ang Pre-Nuptial Agreement na ‘What is mine is mine, what is yours is yours’, at dahil ang kumpanya ay kay Ana…”

Bumaling ang Judge kay Ana, na may ngiti sa kanyang mga labi. “Mrs. Ramirez, ano ang gusto mong mangyari sa ari-arian mo bilang sole owner?”

Tumayo ako. Ito na ang sandaling hinihintay ko. Humarap ako kay Mark, kay Jessica, at kay Doña Remedios na ngayon ay parang mga estatwa na puputok ang mga mata sa gulat at takot.

“Simple lang, Your Honor,” kalmado kong sabi.

Tumingin ako nang diretso sa mata ni Mark.

“You’re fired, Mark. Tanggal ka na bilang CEO, effective immediately.”

“Ana! Hindi mo pwedeng gawin ‘yan!” sigaw ni Mark.

“Magagawa ko. Kumpanya ko ‘yan,” sagot ko. “At dahil ang kumpanya ko ang nagbabayad ng lease ng luxury condo na tinitirhan niyo ni Jessica, at ang kumpanya ko rin ang nagbabayad ng mortgage ng mansyon na tinitirhan ni Mama Remedios…”

Ngumiti ako nang matamis.

“May 24 hours kayong tatlo para mag-impake at lumayas. Lahat ng credit cards mo, kotse, driver, at allowance… cut na simula ngayon.”

Humarap ako kay Jessica, na nanginginig na ang labi at tumutulo ang luha.

“Jessica, sabi mo kanina, maghanap ako ng trabaho di ba? Well, good news. May opening na sa kumpanya ko. Kailangan namin ng janitress para linisin ang kalat na iniwan ni Mark sa opisina niya. Pwede kang mag-apply. Baka tanggapin kita.”

At huli, kay Doña Remedios, na parang hihimatayin na sa kinauupuan niya.

“Ma, sabi niyo hindi ako karapat-dapat sa apelyidong Ramirez? Huwag kayong mag-alala. Babawiin ko na ang puhunan ko. Tignan natin kung saan pupulutin ang ‘prestihiyosong’ apelyido niyo kapag wala na kayong matirhan at wala na kayong pambili ng pagkain.”

“Ana! Parang awa mo na!” sigaw ni Mark, akmang lalapit sa akin at luluhod pero hinarang siya ng mga court marshals. “Asawa mo pa rin ako! Mahal kita! Pamilya tayo! Nagkamali lang ako! Patawarin mo ako!”

“Hindi ba sabi mo, wala akong makukuha kahit piso?” sabi ko habang kinukuha ang bag ko. “Tupad na ang gusto mo, Mark. Wala nga akong kinuha sa’yo. Binawi ko lang ang akin.”

“Case closed,” pukpok ng Judge ng kanyang maso.

Lumabas ako ng korte nang nakataas ang noo. Sa likod ko, rinig na rinig ko ang paghagulgol ni Jessica, ang pagsisisi ni Mark, at ang pagkahimatay ni Doña Remedios. Akala nila, kaya nila akong apakan habambuhay. Hindi nila alam, ako pala ang lupang tinatapakan nila.

SA LOOB NG KORTE, NAGYABANG ANG ASAWA KO AT KABIT NIYA NA PULUBI RAW AKO PAGLABAS NAMIN—PERO NANG BASAHIN NG JUDGE ANG MGA PAPELES NA TINAGO KO NG 10 TAON, TUMAWA ITO NANG MALAKAS AT SINABING: “MR. RAMIREZ, WALA KANG PERA. YOU’RE FIRED.”

Nasa loob kami ng korte para sa Final Hearing ng aming Annulment at Division of Properties. Mabigat ang tensyon sa hangin.

Nakaupo sa kabilang panig ang asawa kong si Mark, suot ang kanyang pinakamahal na Armani suit. Nakataas ang noo niya, puno ng kayabangan, na parang sigurado na siya sa panalo. Sa tabi niya, nakakapit sa braso niya na parang linta, ay ang kanyang kabit na si Jessica. Panay ang irap ni Jessica sa akin, suot ang mga alahas na alam kong binili gamit ang pera ng kumpanya. Nasa likod naman nila ang biyenan kong si Doña Remedios, na laging sinasabing “patay-gutom” ako at “walang class.”

Bago pumasok ang Judge, lumapit sa akin si Mark.

“Tandaan mo ito, Ana,” mayabang na bulong niya sa akin. “Wala kang makukuhang kahit piso sa akin. Ang Ramirez Empire, ang mga luxury cars, ang mansyon sa Forbes Park… akin lahat ‘yan. Pinirmahan mo ang Pre-Nuptial Agreement na ‘What is mine is mine, what is yours is yours’. Kaya pulubi ka pa rin paglabas mo dito.”

Tumawa si Jessica nang nakakaasar, pinaglalaruan ang buhok niya. “Tama ‘yan, Babe. Hayaan mo siyang magutom. Masyado siyang umasa sa yaman mo. Oras na para maranasan niya ang buhay ng mga hampaslupa. Maghanap ka na ng trabaho, Ana. Baka kailangan ng tindera sa palengke.”

Sumabat pa si Doña Remedios mula sa likod, paypay nang paypay kahit may aircon. “Dapat lang! Hindi siya karapat-dapat sa apelyidong Ramirez! Wala siyang ambag sa tagumpay ng anak ko. Ni singko, wala siyang makukuha! Ang kakapal ng mukha ng mga mahihirap na ‘to.”

Hindi ako kumibo. Tahimik lang akong nakaupo kasama ang abogado ko. Hinayaan ko silang magsaya. Hinayaan ko silang namnamin ang akala nilang tagumpay. Sa loob-loob ko, nagbibilang na ako ng oras.

Dumating ang Judge. Seryoso ang mukha nito habang tinitignan ang mga dokumento sa harap niya.

“Mr. Ramirez,” panimula ng Judge. “Ang hinihiling mo ay Absolute Separation of Property, tama ba? Gusto mong solohin ang Ramirez Empire Construction Firm at lahat ng ari-arian na nakapangalan dito?”

“Opo, Your Honor,” sagot ni Mark nang may ngiti, tumayo para magmukhang kagalang-galang. “Ako ang nagpakahirap sa kumpanyang ‘yan. Dugo at pawis ko ang puhunan diyan. Si Ana ay nasa bahay lang. Wala siyang karapatan sa pera ko.”

“At may hawak kang Pre-Nuptial Agreement na pirmado niyong dalawa?”

“Opo, Your Honor. Malinaw po doon. Walang hatiang mangyayari. What is mine is mine.”

Tumingin sa akin ang Judge. “Mrs. Ana dela Cruz-Ramirez, may gusto ka bang sabihin o ibigay na ebidensya bago ako magbaba ng pinal na desisyon?”

Tumayo ako nang dahan-dahan. Inayos ko ang simple kong damit.

“Meron po, Your Honor,” mahinahon kong sabi.

Kinuha ko ang isang makapal na brown envelope mula sa bag ko at inabot ito sa Clerk of Court, na inabot naman ito sa Judge.

“Your Honor,” patuloy ko. “Gusto ko lang pong ipabasa kay Mr. Ramirez ang laman niyan. Sang-ayon po ako sa gusto niya. Wala akong kukunin sa kanya. Basta ba… wala rin siyang kukunin sa akin. Fair is fair.”

Ngumisi si Mark at umirap. “Wala naman akong kukunin sa’yo dahil wala ka namang pera! Ano bang laman niyan? Listahan ng utang mo?”

Nagtawanan sina Jessica at Doña Remedios nang malakas. Pinatahimik sila ng Judge gamit ang kanyang maso.

Binuksan ng Judge ang envelope. Tahimik ang buong korte. Tanging ang paglipat lang ng pahina ang naririnig.

Binasa ng Judge ang unang pahina. Kumunot ang noo niya. Lumipat siya sa ikalawang pahina. Nanlaki ang mata niya. Lumipat siya sa ikatlong pahina. Tumingin siya kay Mark, tapos sa akin, tapos kay Mark ulit.

At biglang… tumawa nang malakas ang Judge.

“HAHAHAHA!”

Nagulat ang lahat. Bakit tumatawa ang Judge sa gitna ng seryosong usapin?

“Your Honor?” nagtatakang tanong ni Mark. “Anong nakakatawa? May mali ba sa sinabi ko?”

Pinunasan ng Judge ang luha niya sa kakatawa at tumingin kay Mark nang may halong awa at matinding pangungutya.

“Mr. Ramirez,” sabi ng Judge habang winawagayway ang papel. “Ang tapang mong sabihin na huwag galawin ni Ana ang pera mo. Ang yabang mong sabihin na sa’yo ang lahat. Pero ayon sa mga legal na dokumento dito…”

Tinuro ng Judge ang papel.

“…wala ka naman palang pera.”

“Anong walang pera?!” galit na tayo ni Mark, namumula ang mukha. “Bilyonaryo ako! Ako ang CEO ng Ramirez Empire! Sa akin nakapangalan ang lahat!”

“Oo, CEO ka,” sagot ng Judge. “Pero empleyado ka lang. Basahin mo ito.”

Ibinigay ng Clerk ang kopya ng dokumento kay Mark. Hinablot ito ni Mark.

“Ayon sa Original Incorporation Papers, SEC Registration, at Land Titles ng kumpanya… ang Ramirez Empire ay 100% na subsidiary at pagmamay-ari ng isang Holding Company,” paliwanag ng Judge.

“At sino ang may-ari ng Holding Company na ‘yun?”

Tinuro ng Judge si Ana.

“Si Mrs. Ana dela Cruz-Ramirez.”

Namutla si Mark. Nanghina ang tuhod niya at napaupo siya sa silya niya.

Biglang bumalik sa alaala niya ang lahat.

Sampung taon na ang nakakaraan, noong nagsisimula pa lang sila, si Mark ay isang luging arkitekto na baon sa utang sa sugal at blacklisted sa lahat ng bangko. Walang gustong magpahiram sa kanya ng kapital. Dahil mahal na mahal siya ni Ana noon, ginamit ni Ana ang lahat ng mana niya mula sa yumao niyang lola para itayo ang kumpanya.

Para protektahan ang kumpanya mula sa mga dating pinagkautangan ni Mark, ipinangalan ni Ana ang lahat sa kanya. Si Mark lang ang ginawang “Public Face” o CEO para hindi matapakan ang ego nito, pero sa papel, sa batas, at sa katotohanan… si Ana ang tunay na may-ari ng bawat pako at semento ng Ramirez Empire.

Nakalimutan ni Mark ang detalyeng ‘yun dahil sa tagal ng panahon at sa laki ng ulo niya. Akala niya, porket siya ang pumipirma ng tseke, sa kanya na ang pera.

“P-Pero Your Honor…” nanginginig na sabi ni Mark, pawis na pawis. “Ako ang nagpatakbo nito! Ako ang nagpalago! Ako ang naghirap!”

“At binabayaran ka ng napakalaking sweldo para gawin ‘yun,” sagot ng Judge. “Pero dahil iginigiit mo ang Pre-Nuptial Agreement na ‘What is mine is mine, what is yours is yours’, at dahil ang kumpanya ay kay Ana…”

Bumaling ang Judge kay Ana, na may ngiti sa kanyang mga labi. “Mrs. Ramirez, ano ang gusto mong mangyari sa ari-arian mo bilang sole owner?”

Tumayo ako. Ito na ang sandaling hinihintay ko. Humarap ako kay Mark, kay Jessica, at kay Doña Remedios na ngayon ay parang mga estatwa na puputok ang mga mata sa gulat at takot.

“Simple lang, Your Honor,” kalmado kong sabi.

Tumingin ako nang diretso sa mata ni Mark.

“You’re fired, Mark. Tanggal ka na bilang CEO, effective immediately.”

“Ana! Hindi mo pwedeng gawin ‘yan!” sigaw ni Mark.

“Magagawa ko. Kumpanya ko ‘yan,” sagot ko. “At dahil ang kumpanya ko ang nagbabayad ng lease ng luxury condo na tinitirhan niyo ni Jessica, at ang kumpanya ko rin ang nagbabayad ng mortgage ng mansyon na tinitirhan ni Mama Remedios…”

Ngumiti ako nang matamis.

“May 24 hours kayong tatlo para mag-impake at lumayas. Lahat ng credit cards mo, kotse, driver, at allowance… cut na simula ngayon.”

Humarap ako kay Jessica, na nanginginig na ang labi at tumutulo ang luha.

“Jessica, sabi mo kanina, maghanap ako ng trabaho di ba? Well, good news. May opening na sa kumpanya ko. Kailangan namin ng janitress para linisin ang kalat na iniwan ni Mark sa opisina niya. Pwede kang mag-apply. Baka tanggapin kita.”

At huli, kay Doña Remedios, na parang hihimatayin na sa kinauupuan niya.

“Ma, sabi niyo hindi ako karapat-dapat sa apelyidong Ramirez? Huwag kayong mag-alala. Babawiin ko na ang puhunan ko. Tignan natin kung saan pupulutin ang ‘prestihiyosong’ apelyido niyo kapag wala na kayong matirhan at wala na kayong pambili ng pagkain.”

“Ana! Parang awa mo na!” sigaw ni Mark, akmang lalapit sa akin at luluhod pero hinarang siya ng mga court marshals. “Asawa mo pa rin ako! Mahal kita! Pamilya tayo! Nagkamali lang ako! Patawarin mo ako!”

“Hindi ba sabi mo, wala akong makukuha kahit piso?” sabi ko habang kinukuha ang bag ko. “Tupad na ang gusto mo, Mark. Wala nga akong kinuha sa’yo. Binawi ko lang ang akin.”

“Case closed,” pukpok ng Judge ng kanyang maso.

Lumabas ako ng korte nang nakataas ang noo. Sa likod ko, rinig na rinig ko ang paghagulgol ni Jessica, ang pagsisisi ni Mark, at ang pagkahimatay ni Doña Remedios. Akala nila, kaya nila akong apakan habambuhay. Hindi nila alam, ako pala ang lupang tinatapakan nila.