Ang sikat ng araw ay tila walang kapangyarihang pawiin ang lamig at lungkot na bumabalot sa Manila Memorial Park tuwing sumasapit ang ika-dalawampu ng Oktubre. Para sa mag-asawang Don Ricardo at Doña Esmeralda Montefalco, ito ang pinakamasakit na araw ng taon—ang anibersaryo ng pagkawala ng kanilang kaisa-isang anak na si Angelica. Sampung taon na ang nakalilipas nang maaksidente ang sinasakyan nitong yate. Natagpuan ang mga labi ng bangka, ngunit ang katawan ni Angelica ay hindi kailanman nakita. Sa kabila nito, nagpagawa sila ng isang marangyang mausoleo upang magkaroon ng lugar na pag-aalayan ng kanilang mga dasal at bulaklak. Si Don Ricardo, na kilala sa mundo ng negosyo bilang isang matigas at striktong bilyonaryo, ay nagiging mahina at luhaan tuwing tumutungtong sa lugar na ito. Si Doña Esmeralda naman ay hindi tumitigil sa pag-asa, bagamat pilit na itong pinapatay ng panahon.

Bumaba sila sa kanilang itim na limousine, suot ang itim na damit at dark glasses. Ang mga bodyguard ay nakapalibot, sinisigurong walang makakaistorbo sa kanilang pribadong sandali. Dala ni Esmeralda ang paboritong puting rosas ni Angelica. Habang naglalakad sila palapit sa mausoleo, napansin nilang nakabukas ang gate nito. Kumunot ang noo ni Ricardo. Mahigpit ang bilin niya sa caretaker na walang pwedeng pumasok doon maliban sa kanila. Binilisan niya ang lakad, handang pagalitan ang sinumang lapastangan na pumasok. Ngunit nang makarating sila sa pinto, natigilan sila sa kanilang nakita. Sa paanan ng puntod, may isang batang babae. Marahil ay nasa walong taong gulang ito. Ang suot niya ay kupas na bestida na punit-punit sa laylayan, at ang kanyang mga paa ay walang sapin at puno ng putik. Payat na payat ang bata, at ang kanyang buhok ay magulo.

Naka-dapa ang bata sa marmol na sahig, yakap-yakap ang lapida ni Angelica, at humahagulgol ng iyak. “Mama… Mama, gumising ka na po… sabi mo babalikan mo ako…” ang paulit-ulit na sambit ng bata sa pagitan ng kanyang mga hikbi. Naghalo ang gulat at galit sa dibdib ni Don Ricardo. Para sa kanya, ang presensya ng isang “batang kalye” sa sagradong lugar ng kanyang anak ay isang pambabastos. “Hoy! Bata!” dumagundong ang boses ni Ricardo sa loob ng mausoleo. “Anong ginagawa mo diyan?! Sino ang nagpapasok sa’yo?!”

Nagulat ang bata. Napaupo ito sa sahig at nanginginig na tumingin sa mag-asawa. Ang kanyang mukha ay puno ng dumi at luha. “S-Sorry po… aalis na po ako…” utal na sabi ng bata, takot na takot sa malalaking tao sa harap niya. “Guard! Guard!” sigaw ni Ricardo. “Bakit niyo pinabayaang makapasok ang pulubing ito?! Ilabas niyo siya! Ngayon din!” Dumating ang mga guard at akmang hahawakan ang bata. “Huwag po! Gusto ko lang po makita ang Mama ko!” sigaw ng bata habang kumakapit sa lapida.

“Mama?!” lalong nagalit si Ricardo. “Ang anak ko ang nakalibing diyan! Hindi siya ang nanay mo! Baliw ka ba?! Alisin niyo ‘yan!” Hinablot ng guard ang braso ng bata. Nagpumiglas ito. Sa gitna ng agawan at tulakan, may isang bagay na nahulog mula sa leeg ng bata. Isang kwintas na gawa sa pilak, may palawit na hugis puso, na tumama sa sementadong sahig na may malakas na KLANG.

Napatingin si Doña Esmeralda sa kwintas. Parang huminto ang kanyang puso. Nanlaki ang kanyang mga mata at napatakip siya ng bibig. “Bitawan niyo siya!” tili ni Esmeralda. Mabilis siyang lumapit at pinulot ang kwintas. Ang kanyang mga kamay ay nanginginig habang tinititigan ito. Hindi siya pwedeng magkamali. Ito ang kwintas na ipinagawa niya mismo sa Italy para sa ika-18 kaarawan ni Angelica. May nakaukit itong maliliit na letrang “A & E” – Angelica at Esmeralda. Ito ang suot ni Angelica noong araw na nawala siya. “Ricardo…” bulong ni Esmeralda, ipinapakita ang kwintas sa asawa. “Ang kwintas ni Angelica… suot ng batang ito.”

Namutla si Don Ricardo. Tinitigan niya ang bata. Ngayon lang niya napansin nang malapitan—ang mga mata ng bata… ang hugis ng ilong… kamukhang-kamukha ito ni Angelica noong bata pa siya. “Bata…” nanginginig na tanong ni Ricardo, lumuluhod para pantayan ang mukha ng paslit. “Saan mo nakuha ito? Nasaan ang may-ari nito?” Ang bata ay patuloy sa pag-iyak, pero sinagot niya ang matanda. “Bigay po ‘yan ng Nanay ko… bago siya kinuha ng mga pulis kahapon… sabi niya, puntahan ko daw po ang puntod na ‘to kapag nawawala ako… kasi dito daw po nakalibing ang Lolo at Lola ko.”

“Lolo at Lola?” nagkatinginan ang mag-asawa. “Nasaan ang Nanay mo? Anong pangalan niya?” tanong ni Esmeralda, umaagos na ang luha. “Anghel po… Anghel ang tawag sa kanya sa palengke. Pero ‘Angelica’ po ang nakasulat sa ID niya. Kinuha po siya ng mga pulis kasi nagnakaw daw po siya ng gamot para sa akin… may sakit po kasi ako noon…”

Parang binuhusan ng malamig na tubig ang mag-asawa. Ang anak nilang akala nila ay patay na, ay buhay! Buhay sa loob ng sampung taon! Pero namuhay ito sa hirap, nagnakaw para sa anak, at ngayon ay nasa kulungan. Hindi makapaniwala si Ricardo. “Paanong… paanong nangyari ito? Ang report ng mga pulis… patay na siya!”

Agad na isinakay ng mag-asawa ang bata, na nagngangalang “Hope,” sa kanilang limousine. Dumiretso sila sa presinto kung saan nakakulong ang babaeng tinutukoy ni Hope. Pagdating nila doon, ang hepe ng pulisya ay gulat na gulat sa paglusob ng bilyonaryong si Don Ricardo. “Nasaan ang babaeng hinuli niyo kahapon na nagnakaw ng gamot?! Ilabas niyo siya!” sigaw ni Ricardo. Dinala sila sa selda. Doon, sa isang madilim at masikip na kulungan, nakaupo ang isang babae. Payat na payat, gusgusin, may mga peklat sa braso, at mukhang matanda na sa hirap. Pero nang mag-angat ito ng mukha, kahit puno ng dumi, nakilala agad ni Esmeralda ang kanyang anak.

“Angelica!” sigaw ni Esmeralda.

Tumigil ang mundo ni Angelica. Tinitigan niya ang magarang babae at lalaki sa labas ng rehas. “Mama? Papa?” mahina niyang sambit. Agad na ipinabukas ni Ricardo ang selda. Niyakap nila ang kanilang anak. Ang amoy ng kulungan ay hindi naging hadlang. Ang yakap na sampung taon nilang pangungulila ay naibigay din sa wakas.

Doon, sa loob ng presinto, ikinuwento ni Angelica ang nangyari. Noong gabing naaksidente ang yate, naanod siya sa isang liblib na isla. Nagkaroon siya ng amnesia dahil sa head injury. Isang mangingisda ang kumupkop sa kanya, pero ginawa siyang alila at inabuso. Nang bumalik ang kanyang alaala makalipas ang ilang taon, hiyang-hiya siyang bumalik. Pakiramdam niya ay “nadumihan” na siya at hindi na siya tatanggapin ng kanyang pamilyang tinitingala sa lipunan. Nalaman niyang buntis siya (bunga ng pang-aabuso), kaya tumakas siya at nagtago sa Maynila. Namuhay siya sa bangketa, namulot ng basura, at itinaguyod si Hope.

“Akala ko po… ikakahiya niyo ako. Akala ko po, mas mabuting isipin niyo na lang na patay na ako kaysa makita niyong ganito ang naging buhay ko,” iyak ni Angelica. “Pero noong nagkasakit si Hope, wala na akong magawa. Nagnakaw ako. At noong hinuli ako, sinabi ko kay Hope na pumunta sa sementeryo… kasi alam kong dadalaw kayo ngayong araw. Siya na lang ang pag-asa ko. Ibinigay ko sa kanya ang kwintas para makilala niyo siya.”

Humagulgol si Don Ricardo. Ang kanyang pride at kayamanan ay walang silbi kumpara sa paghihirap na dinanas ng kanyang anak. “Anak, patawarin mo kami. Hindi ka namin ikakahiya. Ikaw ang buhay namin. Kahit ano pa ang nangyari sa’yo, anak ka namin.”

Agad na inayos ni Don Ricardo ang paglaya ni Angelica. Binayaran niya ang botika, at kinausap ang mga otoridad. Umuwi sila sa mansyon kasama si Hope.

Sa mga sumunod na buwan, bumawi ang pamilya Montefalco. Ipinagamot nila si Angelica at si Hope. Ipinaranas nila ang buhay na nararapat para sa kanila. Hindi naging madali ang paghilom ng trauma ni Angelica, pero sa tulong ng pagmamahal ng kanyang mga magulang at ng kanyang anak, unti-unti siyang bumangon. Si Hope naman ay naging sentro ng kasiyahan ng Don at Donya. Ang batang inakala nilang pulubi sa sementeryo ay siya palang dugtong ng kanilang lahi.

Napatunayan ng pamilya Montefalco na ang tunay na yaman ay hindi ang pera o ang estado sa lipunan. Ang tunay na yaman ay ang pamilya. At ang pagmamahal ng magulang ay hindi namimili, hindi nanghuhusga, at handang tanggapin ang anak kahit gaano pa kadumi o kasalimuot ang pinagdaanan nito.

Ang puntod sa sementeryo ay nanatiling simbolo—hindi ng kamatayan, kundi ng muling pagkabuhay ng isang pamilyang pinaghiwalay ng tadhana ngunit pinagtagpo muli ng pag-ibig at ng isang simpleng kwintas. Mula noon, tuwing Oktubre 20, hindi na sila umiiyak sa sementeryo. Nagdiriwang sila ng “Family Day” sa kanilang mansyon, kasama si Angelica at Hope, na buhay na buhay at punong-puno ng pag-asa.

Ang bawat luha na pumatak sa sementong iyon ay napalitan ng mga ngiti ng pasasalamat. Dahil sa huli, ang dugo ay mananatiling dugo, at ang puso ay laging makakahanap ng daan pauwi