Noong araw na kumatok si Ronnie sa pintuan ko, basang-basa siya ng pawis at nanginginig pa ang boses.

“Ate Liza,” sabi niya, “maawa ka na po. Kailangan maoperahan si Junjun… delikado raw kung maantala pa.”

Wala akong pagdududa noon. Alam kong hirap sila sa buhay, at ang anak niyang si Junjun ay matagal nang may iniindang sakit sa bituka.

“Magkano ba ang kailangan mo?” tanong ko habang nangingilid na rin ang luha ko.

“Dalawampu’t limang libo po,” sagot niya. “Kulang pa po kami ng ganon para ma-admit na siya.”

Walang tanong-tanong, kinuha ko ang ipon kong dapat sana ay para sa bayad sa tuition ng anak kong si Mica.

“Basta siguraduhin mong sa ospital talaga ‘to mapupunta ha, Ronnie. Hindi ko kayang isipin kung may mangyari kay Junjun.”

“Opo, Ate. Pangako. Maraming salamat po.”

Lumipas ang tatlong araw, at wala pa ring balita. Tinawagan ko si Aira, ang asawa ni Ronnie.

“Uy, kumusta na si Junjun? Naoperahan na ba?”

Sandaling natahimik si Aira bago sumagot. “Ha? Ano pong operasyon?”

“Hindi po namin alam ‘yan, Ate. Si Junjun maayos naman, wala namang sinabing kailangan siyang operahan.”

Hindi ko alam kung ano ang mararamdaman ko—galit, gulat, o awa. Agad kong pinuntahan si Ronnie sa bahay nila. At doon ko nakita ang ayaw kong makita.
Nasa harap siya ng bagong biling sound system, lasing, kasama ang ilang barkada.

“Ronnie!” sigaw ko, halos hindi ko makontrol ang boses ko. “Ito ba ang sinasabi mong pang-opera?!”

Napatayo siya, tuliro. “Ate, teka lang… madali lang ‘to, bibilhin ko rin—”

“Bibilhin mo rin? Pera ‘yun para sa anak mo, Ronnie! Para sa anak mo!”

Tahimik ang lahat. Kahit ang mga kaibigan niyang kanina’y nagtatawanan ay natahimik.

Umalis ako nang hindi na lumingon, nanginginig ang kamay at dibdib ko sa bigat ng nadarama.

Lumipas ang mga linggo, at hindi ko na siya kinibo. Kahit sa mga pagtitipon ng pamilya, iwas ako. Pero isang gabi, may kumatok sa bahay. Si Aira iyon, umiiyak.

“Ate Liza, pasensiya na po… lumayas si Ronnie. Naiwan kami ni Junjun.”

Nang makita ko si Junjun, payat at may lagnat. Walang kasalanan ang bata, pero siya ang pinakanaghihirap.

Dinala ko silang mag-ina sa bahay.

“Dito muna kayo,” sabi ko. “Hindi ko kayang pabayaan kayo. Pero ayoko nang marinig ang pangalan ng tatay mo ngayon, Junjun, ha?”

Ngumiti lang ang bata, mahina pero magalang. “Salamat po, Tita Liza.”

Pagkalipas ng dalawang buwan, habang ginagabayan ko si Junjun sa gamutan, biglang lumapit ang isang lalaki sa ospital. Si Ronnie—payat, mukhang gutom, at bitbit ang isang kahon.

“Ate Liza…” halos pabulong niyang sabi. “Alam kong wala akong mukha sa’yo. Pero gusto kong magpasalamat.”
Hindi ako agad sumagot.

“Inubos ko ang perang pinahiram mo sa bisyo, sa barkada… Akala ko makakalimot ako sa problema. Pero habang nilulunod ko sarili ko, lalo kong naaalala si Junjun. Kaya nagtrabaho ako sa construction. Ayan po.”

Binuksan niya ang kahon—nandoon ang pera, buo, pati sobrang limang libo.

“Gusto kong simulan ulit, Ate. Tulungan mo akong bumawi kay Aira at kay Junjun.”

Matagal kaming tahimik. Tinitigan ko siya, at sa unang pagkakataon, nakita ko hindi ang lasing na bayaw na nag-aksaya ng tiwala ko, kundi isang ama na gustong bumangon muli.

Tinapik ko ang balikat niya. “Hindi mo kailangang ibalik lahat agad, Ronnie. Ang mahalaga, bumalik ka sa tamang daan. Pero tandaan mo—ang tiwala, hindi basta nabibili.”

Tumango siya, humikbi. “Oo, Ate. Alam ko. Pero kahit buong buhay ko, babawi ako.”

Pag-uwi namin, niyakap siya ni Aira at Junjun. Si Junjun, tuwang-tuwa.

“Papa! Sabi ni Tita, uuwi ka raw pag nagbago ka. Totoo nga po!”

Habang pinagmamasdan ko silang magkayakap, napangiti ako. Oo, minsan may mga taong binibigyan natin ng tiwala at binabasag nila ito. Pero kung ang pagsisisi ay totoo, at ang pagbabago ay sineryoso—minsan, dapat din nating bigyan ng isa pang pagkakataon.

At sa gabing iyon, habang nakatingin ako sa pamilyang muling nabuo, alam kong kahit nasaktan ako noon… may mas mahalagang nangyari.

Hindi lang siya nagbayad ng utang—binayaran niya ito ng kabutihan.