Lumalaki ako sa isang simpleng buhay sa gilid ng baryo—isang maliit na kubong kahoy na lagi kong tinatawag na tahanan. Kahit mahirap, masaya. Kahit luma, puno ng pagmamahalan. At kahit minsan ay nauubusan ng tubig ang poso sa tapat ng bahay, hindi kami nauubusan ng tawanan.

Naaalala ko pa ang gabing iyon. Tahimik ang hangin, parang walang balak guluhin ang mundo. Si Nanay ay nasa kusina, nagluluto ng tinola. Si Tatay ay nasa bukid pa. Ako naman, nakahiga sa papag, nagbabasa ng lumang komiks.

“Anak,” tawag ni Nanay, hindi tumitingin sa akin. “Paki-igib mo nga ako ng tubig sa may poso. Kailangan ko pa para sa sabaw.”

“Ay, Nay… mamaya na po? Nakakabitin ‘tong kuwento,” reklamo ko.

Ngumiti siya at nagtapik sa balikat ko. “Mabilis lang. Kayang-kaya mo ’yan.”

Hindi ko alam na ang pag-igib na iyon ang magliligtas sa buhay ko.

Lumabas ako dala ang timba. Tahimik ang gabi, maliban sa mga kuliglig at huni ng palaka. Habang nag-iigib ako, napansin kong may ilaw na naglalaro mula sa direksyon ng bahay namin—parang kulay kahel na kumikislap. Akala ko, lampara lang ni Nanay.

Pero pagtingin ko ulit, mas maliwanag. Mas mainit. At may usok na umaakyat sa langit.

Tumakbo ako.

“Nanay!” sigaw ko habang papalapit. At doon ko nakita—ang bahay namin, ang tahanang pinaghirapang buuin ng aking mga magulang, nilalamon ng apoy.

“NANAY!” Halos pumutok ang dibdib ko sa takot.

May mga kapitbahay na nagsisigawan, nagbubuhos ng tubig, nagpapasa ng timba. Ang iba, humihingi ng tulong. Ang apoy, lumalakas. Parang galit. Parang buhay.

“Ano’ng nangyari?!” tanong ko sa unang taong nakita ko.

“May sumiklab na kandila sa kusina! Nasa loob pa raw ang nanay mo!”

Parang tumigil ang mundo ko.

Wala akong inisip kundi sumugod. “NANAY! NANDIYAN KA BA?!”

Hinawakan ako ni Mang Kaloy. “Huwag ka! Delikado! Susubukan naming pasukin!”

“Bitawan n’yo ako! Nanay ko ’yun! Nanay ko!” Pumipiglas ako, nanginginig ang buong katawan ko.

Narinig ko ang pagsabog ng isang kahon ng gasera. Umalingawngaw ang sigaw ng mga tao. Ang apoy ay halos umabot na sa bubong. Ang init, parang tinutunaw ang balat ko kahit malayo ako.

Doon ko narinig—isang mahina, halos hindi marinig na tinig.

“A—anak…”

“Nanay!” sigaw ko. “Nandiyan ka! Hintayin mo ako!”

“Walang papasok!” utos ni Kapitan. “Pero—sige—mga lalaki, sama sa likod! Buksan natin sa may kwarto!”

Tumakbo sila sa kabilang bahagi. Ako naman, nanginginig at umiiyak, hindi malaman kung saan kakapit ng pag-asa.

“Nanay… huwag kang bibitaw… huwag po…” bulong ko.

At pagkatapos ng ilang minutong parang isang siglo, may sumigaw mula sa likod.

“Nakita namin siya! Buhay pa! Tulungan n’yo kami!”

Tumakbo ako. Nandoon si Nanay, halos himatayin, inuubo, nanginginig. Nakahandusay siya malapit sa bintanang pilit nilang binuksan. Niyakap ko siya na parang ayaw ko na siyang bitawan.

“Anak…” mahina niyang sabi. “Akala ko… hindi na kita makikita.”

“Hindi kita iiwan, Nay… hindi kita iiwan…” hikbi ko.

Habang tinutulungan namin siyang lumayo mula sa apoy, naramdaman kong parang may tumunaw sa puso ko—hindi dahil sa sakit, kundi dahil sa katotohanang muntik ko nang mawala ang taong pinakamahal ko.



Kinabukasan, abo na ang bahay namin. Wala kaming natira. Kahit ang laruan kong kahoy, kahit ang lumang komiks ko, kahit ang unan kong may burda ni Nanay—lahat naging abo.

Pero nang hawakan ko ang kamay ni Nanay, doon ko na-realize: may natira pa pala. Yung pinakamahalaga.

Lumapit si Kapitan sa amin. “Pasensya na kayo… pero may magandang balita rin. Buong baryo mag-aambag para sa panibagong bahay ninyo. Hindi namin kayo pababayaan.”

Nagulat ako. Ang mga kapitbahay, bitbit ang mga kahon, kahoy, yero, pagkain. Ang iba nag-abot ng pera. Ang iba nag-alok na sila mismo ang gagawa.

Si Nanay, napaiyak. “Wala kaming maibabalik…”

“Huwag ka nang magsalita n’yan,” sagot ni Aling Sima. “Mabait ka sa lahat, at mabuting ina ka. Hindi kami papayag na mawalan ka ng tahanan.”

Lumuhod ako sa tabi ni Nanay, niyakap ko siya, at sabay kaming umiyak—hindi na dahil sa pagkawala ng bahay, kundi dahil sa pagmamahal ng mga tao.

—

Makalipas ang ilang linggo, tumayo ang bago naming tahanan. Mas matibay. Mas maliwanag. Mas maganda. Hindi man ito tulad ng dati, pero kapalit nito ang aral na hindi ko malilimutan:

Kayang masunog ang bahay. Kayang maglaho ang mga gamit. Pero ang mga taong nagmamahal sa’yo? Ang pamilya? Ang mga kapitbahay na handang tumulong? Sila, hindi kailanman mawawala.

Sa unang gabi sa bago naming bahay, yumakap ako kay Nanay.

“Nay… kung hindi ninyo po ako inutusan mag-igib, baka…”

Tinakpan niya ang labi ko ng kamay. “Anak. Basta nandito ka. ’Yan ang mahalaga.”

At sa unang pagkakataon mula nang mangyari ang sunog, nakatulog akong may ngiti—hindi dahil sa bagong bubong o bagong pader, kundi dahil nasa tabi ko pa rin ang aking Nanay.

At dahil may tahanan kaming mas matibay kaysa sa alinmang nasunog na kahoy:

Ang tahanan na binuo ng pagmamahal.

At mga taong hindi kami iniwan